Einstein Telescope
Foto: CERN

In mei 2011 stelden Europese wetenschappers hun ontwerpstudie voor van een revolutionaire gravitatiedetector om zwarte gaten en de oorsprong van het universum te onderzoeken. Het innovatieve observatorium zal toelaten om precisiemetingen uit te voeren met gravitatiegolven, uiterst kleine rimpels in het weefsel van ruimtetijd, waarvan voorspeld is dat ze ontstaan uit kosmische catastrofen zoals samensmeltende zwarte gaten, botsende neutronensterren en ineenstortende supernovae.

Het Einstein Observatorium (ET) is een zogenaamde derdegeneratie-gravitatiegolf-detector, die honderd keer gevoeliger is dan de huidige instrumenten. Net zoals de eerste twee generaties detectoren, zal ook ET gebaseerd zijn op de meting van minieme veranderingen (kleiner dan een atoomkern) in de lengtes van de twee, kilometers lange, verbonden armen, veroorzaakt door een passerende gravitatiegolf. Laserbundels in de armen slaan het periodieke uitrekken en krimpen op als interferentiepatronen in de centrale detector.

De eerste generatie van deze interferometrische detectoren die een paar jaar geleden gerealiseerd is (GEO600 in Sarstedt - Duitsland, LIGO in Louisiana - VSA, Virgo in Cascina - Italië en TAMA in Japan), heeft met succes het principe gedemonstreerd, maar detectie van gravitatiegolven werd niet verwacht. De volgende generatie (Advanced LIGO en Advanced Virgo), die nu gebouwd wordt, zou de eerste directe detectie van gravitatiegolven mogelijk moeten maken, bijvoorbeeld van een paar naar elkaar toe roterende zwarte gaten of neutronensterren. Een dergelijke ontdekking zou het nieuwe onderzoeksveld van gravitatiegolf-astronomie aankondigen. Deze detectoren zullen echter niet gevoelig genoeg zijn om precieze astronomische studies van gravitatiegolfbronnen te kunnen uitvoeren.

Dergelijke metingen onthullen elk eventueel mankement in het zo solide en succesvolle bouwwerk van Einsteins algemene relativiteitstheorie en zullen ons de weg wijzen naar de echte theorie van gravitatie. Deze verenigt de principes van relativiteit met kwantummechanica. Omdat gravitatiegolven praktisch zonder verzwakking doordringen in alle gebieden van ruimte en tijd, kan ET golven meten afkomstig van gebieden met de grootste materiedichtheid, de vroegste stadia van de Big Bang, en de meest extreme krommingen van ruimtetijd.”

Einstein Telescoop
Artistieke impressie van de Einstein Telescoop - Foto: NIKHEF

De nieuwe Einstein Telescoop is een verzameling interferometers met elk 10 km lange armen, die ondergronds bedreven wordt in een ultrahoog vacuüm en cryogene omgeving, waarbij rekening werd gehouden met geologie, seismische activiteit, optische-, vacuüm- en cryosystemen. Eén interferometer zal laagfrequentie-gravitatiegolfsignalen (2 tot 40 Hz) detecteren, terwijl de andere de hoogfrequente componenten meet. De configuratie is zo ontworpen dat het observatorium verder ontwikkeld kan worden door toekomstige verbeteringen te implementeren.

De ontwerpstudie, die gepresenteerd wordt op het terrein van de European Gravitational Observatory (EGO) in Pisa, Italië, schetst ET’s wetenschappelijke doelen, de detectorconfiguratie en -technologie, maar ook de tijdschaal en de geschatte kosten. De indrukwekkende gevoeligheid zal bereikt worden door ET ondergronds te bouwen, op een diepte van 100 tot 200 meter. Dit om de effecten van resterende seismische bewegingen te reduceren. Ook maakt de ondergrondse locatie het mogelijk om grotere gevoeligheden bij lage frequenties (tussen 1 en 100 hertz (Hz)) te bereiken. Met ET kunnen gravitatiegolven in het hele frequentiegebied dat op aarde meetbaar is – tussen 1 Hz en 10 kHz – gedetecteerd worden. “Een observatorium met een dergelijk gevoeligheidsniveau zal de detectie van gravitatiegolven transformeren tot een routinematig bruikbaar astronomisch instrument. ET zal leiden tot een wetenschappelijke revolutie”, zegt Michele Punturo, de wetenschappelijk coördinator van de ontwerpstudie. Een belangrijk doel is om informatie over gravitatiegolven te leveren, die de waarnemingen van telescopen die elektromagnetische straling (van radiogolven tot gammastraling) meten en andere instrumenten die hoge-energiedeeltjes uit de ruimte detecteren (astrodeeltjesfysica) aanvullen.

De Europese Commissie (EC) ondersteunde de ontwerpstudie met een subsidie van drie miljoen euro, waarmee Europa het belang van gravitatiegolfonderzoek en technlogische vooruitgang in de verf zet.

Bovendien zorgde de EC voor een gezamenlijk kader voor de betrokken Europese wetenschappers in de zoektocht naar gravitatiegolven.

ET is een project dat als een van de 'Magnificent Seven' Europese projecten aanbevolen wordt door het ASPERA-netwerk voor de toekomstige ontwikkeling van astrodeeltjesfysica in Europa. Het zou een cruciaal deel van de Europese onderzoeksinfrastructuur en een fundamentele hoeksteen in de realisatie van de European Research Area vormen.

Philip Corneille

Philip Corneille

Sterrenkunde redacteur.Fellow van de British Interplanetary Society (BIS).Fellow of the Royal Astronomical Society (RAS).

Dit gebeurde vandaag in 1974

Het gebeurde toen

Vanop de Bajkonoer lanceerbasis wordt de 5,7 ton zware Luna 22 ruimtesonde gelanceerd. Op 2 juni 1974 kwam Luna 22 aan in een baan om de Maan waarna het ruimtetuig ondermeer onderzoek verrichtte naar het magnetische veld van de Maan, naar micrometeorieten, naar kosmische straling en naar de samenstelling van Maanrotsen. Luna 22 bleef uiteindelijk vijftien maanden lang foto's naar de Aarde sturen.

Ontdek meer gebeurtenissen

Redacteurs gezocht

Ben je een amateur astronoom met een sterke pen? De Spacepage redactie is steeds op zoek naar enthousiaste mensen die artikelen of nieuws schrijven voor op de website. Geen verplichtingen, je schrijft wanneer jij daarvoor tijd vind. Lijkt het je iets? laat het ons dan snel weten!

Wordt medewerker

Steun Spacepage

Deze website wordt aan onze bezoekers blijvend gratis aangeboden maar om de hoge kosten om de site online te houden te drukken moeten we wel het nodige budget kunnen verzamelen. Ook jij kunt uw bijdrage leveren door ons te ondersteunen met uw donatie zodat we u blijvend kunnen voorzien van het laatste nieuws en artikelen boordevol informatie.

74%

Sociale netwerken