Heelal
Quasars vertegenwoordigen een korte fase in het leven van een sterrenstelsel waarin grote hoeveelheden materie in een spiraalvormige beweging naar het centrale superzware zwarte gat worden getrokken, waarbij enorme hoeveelheden energie vrijkomen. In deze fase straalt de kern van het sterrenstelsel helderder dan wat dan ook in het heelal, en overstraalt deze vaak de rest van het gaststerrenstelsel met een factor van honderden tot duizenden.
Gedurende slechts één dag richtte onze ‘detective van het donkere heelal’, Euclid, zijn blik op het licht: het uiterst heldere binnenste gebied van onze Melkweg, ook wel de galactische bulge genoemd. Dit speciale verzoek kwam van astronomen die op zoek waren naar datgene waar Euclid het beste in is: het vastleggen van enorme delen van de hemel in scherpe details.
Astronomen hebben ‘zwart goud’ gevonden, een schat aan samensmeltingen van zwarte gaten. De ontdekking werd gedaan door rimpelingen in het weefsel van ruimte en tijd, oftewel de ruimtetijd, te analyseren: zwaartekrachtgolven. Deze enorme verzameling fusies, opgenomen in de Gravitational Wave Transient Catalogue-5.0 (GWTC-5), die dinsdag 26 mei 2026 werd gepubliceerd, zou ons begrip van hoe zwarte gaten elkaar ontmoeten en botsen wel eens kunnen veranderen.
Een zonsondergang is niet alleen prachtig om naar te kijken, maar zegt ook iets over de wisselende temperaturen en dichtheden van de luchtlagen in de atmosfeer van de aarde. Deze lagen breken het licht dat naar ons toe komt op zo’n manier dat de zon, net voordat ze achter de horizon verdwijnt, gehuld lijkt in een gestreept patroon en horizontaal uitgerekt lijkt. Een ander voorbeeld is het fonkelen van sterren aan de nachtelijke hemel, veroorzaakt door schommelingen in dichtheid en temperatuur in de atmosfeer van de aarde.
Ons zonnestelsel trekt momenteel door de Local Interstellar Cloud, een gebied met sterk verdund gas en stof tussen de sterren. Op haar weg neemt de aarde voortdurend ijzer-60 op, een zeldzame radioactieve isotoop van ijzer die ontstaat bij stellaire explosies. Dit is nu bevestigd door een internationaal onderzoeksteam onder leiding van het Helmholtz-Zentrum Dresden-Rossendorf (HZDR) door middel van analyse van tienduizenden jaren oud Antarctisch ijs. Uit de gestage maar in de tijd variërende instroom concluderen de onderzoekers dat de radioactieve isotoop al sinds een lang vervlogen stellaire explosie in de wolk is opgeslagen. De resultaten zijn gepubliceerd in het tijdschrift Physical Review Letters.
Astronomen hebben met behulp van de James Webb-ruimtetelescoop van NASA/ESA/CSA en de Hubble-ruimtetelescoop van NASA/ESA duizenden jonge sterrenclusters in vier nabije sterrenstelsels grondig onderzocht, waarbij ze clusters in verschillende stadia van hun ontwikkeling hebben bestudeerd. Uit hun bevindingen blijkt dat zwaardere sterrenclusters sneller uit de wolken waaruit ze ontstaan tevoorschijn komen, waarbij ze gas verdrijven en het sterrenstelsel met ultraviolet licht vullen. Het resultaat geeft ons een beter inzicht in stervorming in sterrenstelsels, en in hoe en waar planeten kunnen ontstaan.
Ter ere van zijn 36e verjaardag keek de legendarische Hubble-ruimtetelescoop van NASA/ESA terug naar een beeld dat hij in 1997 voor het eerst had vastgelegd: een klein deel van een stervormingsgebied op ongeveer 5000 lichtjaar afstand in het sterrenbeeld Boogschutter, bekend als de Trifidnevel. De opname toont veranderingen die zich op ongelooflijk korte tijdschalen voltrekken en wekt een gevoel van ontzag en verwondering op over ons steeds veranderende heelal.
DESI heeft meer dan 47 miljoen sterrenstelsels en quasars in kaart gebracht en daarmee de grootste 3D-kaart van ons heelal met hoge resolutie tot nu toe gecreëerd. Vanwege de uitstekende prestaties van het instrument en aanwijzingen dat donkere energie mogelijk verandert, zal DESI de waarnemingen voortzetten tot in 2028 en de kaart verder uitbreiden.
Manen die rond vrij zwevende exoplaneten draaien, zouden een groot deel van de warmte die diep in hun binnenste door getijdenkrachten wordt gegenereerd, kunnen vasthouden, mits ze een dikke, door waterstof gedomineerde atmosfeer hebben. Onder leiding van David Dahlbüdding van het Max Planck Institute for Extraterrestrial Physics en Giulia Roccetti van het Europees ruimteagentschap ESA voorspelt een nieuwe studie dat waterstof zou kunnen fungeren als een krachtig broeikasgas, waardoor mogelijk gedurende miljarden jaren leefbare omstandigheden zouden kunnen bestaan nadat hun moederster voor het eerst uit hun sterrenstelsels zijn geslingerd. Het onderzoek is gepubliceerd in Monthly Notices of the Royal Astronomical Society.
Wetenschappers hebben de rol van “kosmische archeologen” op zich genomen om een zeldzame, ijzerarme ster van de tweede generatie te ontdekken, in feite een fossiel dat de chemische evolutie van ons universum vastlegt. Net zoals het blootleggen van artefacten hier op aarde ons iets leert over verdwenen generaties mensen, levert deze waarneming hard bewijs op over hoe de eerste generatie sterren stierf om hun opvolgers chemisch te verrijken.
James Webb Space Telescope
Astrofotografie
Ruimtevaart in China
Dit gebeurde vandaag in 1979
De Amerikaanse ruimtesonde Voyager 2, die op 20 augustus 1977 in de ruimte werd gebracht, vliegt op een afstand van 570 000 kilometer langs de planeet Jupiter. Aan de hand van deze scheervlucht ontdekken astronomen dat Jupiter enkele ringen heeft en dat de Jupitermaan Io vulkanische activiteit kent. Foto: NASA
Redacteurs gezocht
Ben je een amateur astronoom met een sterke pen? De Spacepage redactie is steeds op zoek naar enthousiaste mensen die artikelen of nieuws schrijven voor op de website. Geen verplichtingen, je schrijft wanneer jij daarvoor tijd vind. Lijkt het je iets? laat het ons dan snel weten!
Wordt medewerkerSteun Spacepage
Deze website wordt aan onze bezoekers blijvend gratis aangeboden maar om de hoge kosten om de site online te houden te drukken moeten we wel het nodige budget kunnen verzamelen. Ook jij kunt uw bijdrage leveren door ons te ondersteunen met uw donatie zodat we u blijvend kunnen voorzien van het laatste nieuws en artikelen boordevol informatie.