woensdag, 27 mei 2015 12:35

Een bruisend kosmisch feest

Geschreven door 
Beoordeel dit item
(1 Stem)
Deze kleurrijke gaswolk, die RCW 34 wordt genoemd, is een stervormingsgebied in het zuidelijke sterrenbeeld Vela (Zeilen) Deze kleurrijke gaswolk, die RCW 34 wordt genoemd, is een stervormingsgebied in het zuidelijke sterrenbeeld Vela (Zeilen) Foto: ESO

In het helderste gedeelte van deze gloeiende nevel, die RCW 34 wordt genoemd, wordt gas sterk verhit door jonge sterren. Dit uitdijende gas baant zich vervolgens een weg door het koelere gas in de omgeving. Eenmaal aangekomen bij de rand van de gaswolk, stroomt het met kracht de lege ruimte in, zoals de inhoud van een pas ontkurkte fles champagne – een proces dat ‘champagnevloed’ wordt genoemd.

Maar het jonge stervormingsgebied RCW 34 heeft meer te bieden: binnen de gaswolk lijken zich verschillende episoden van stervorming te hebben afgespeeld. Deze nieuwe opname van ESO’s Very Large Telescope (VLT) in Chili toont een spectaculaire rode wolk van gloeiend waterstofgas achter een verzameling blauwe voorgrondsterren. In het helderste deel van de gaswolk RCW 34, die zich in het zuidelijke sterrenbeeld Vela (Zeilen) bevindt, houdt zich een groep zware, jonge sterren schuil [1]. Deze sterren hebben een dramatisch effect op de nevel. Gas dat aan intense ultraviolette straling wordt blootgesteld – zoals in het hart van deze nevel gebeurt – wordt geïoniseerd. Dat betekent dat de waterstofatomen hun elektronen zijn kwijtgeraakt.

Fotografen van de kosmos zijn dol op waterstof, omdat dit gas een karakteristieke helderrode gloed heeft. Dat maakt deze vaak bizar gevormde gasnevels heel fotogeniek. Waterstof is ook het basisingrediënt van spectaculaire verschijnselen zoals de ‘champagnevloed’. Maar geïoniseerd waterstofgas is ook van grote astronomische betekenis: het is een indicator van stervormingsgebieden. Sterren worden geboren uit samentrekkende gaswolken en komen dus veel voor in gebieden waar rijkelijke hoeveelheden gas aanwezig zijn, zoals RCW 34. Dit maakt deze nevel heel interessant voor astronomen die de geboorte en evolutie van sterren onderzoeken. Grote hoeveelheden stof binnen de nevel onttrekken de eigenlijke stellaire kraamkamer in het hart van deze wolk aan het zicht. RCW 34 wordt gekenmerkt door extreme extinctie, wat betekent dat bijna al het zichtbare licht uit dit gebied wordt geabsorbeerd voordat het de aarde bereikt. Toch kunnen astronomen het nest ingebedde sterren onderzoeken: met behulp van infraroodtelescopen kunnen ze door het stof heen kijken.

Een blik achter de rode gloed leert dat dit gebied rijk is aan jonge sterren die beduidend minder massa hebben dan onze zon. Deze lijken samen te scholen rond oudere, zwaardere sterren in het centrum – verder naar buiten komen we er maar een paar tegen. Deze verdeling wijst er volgens astronomen op dat deze wolk verschillende perioden van stervorming heeft gekend. Tijdens de eerste fase hebben zich drie reusachtige sterren gevormd, die op hun beurt de aanzet hebben gegeven tot de vorming van minder zware sterren in hun omgeving [2]. Deze foto is gebaseerd op gegevens van de FOcal Reducer and low dispersion Spectrograph (FORS), een instrument dat aan de VLT is gekoppeld. De gegevens zijn verkregen in het kader van het ESO Cosmic Gems-programma [3].

Noten

[1] RCW 34 staat ook bekend als Gum 19 en is gecentreerd rond de heldere jonge ster V391 Velorum.

[2] De allerzwaarste, zeer heldere sterren leven maar kort: luttele miljoenen jaren. De levensduur van sterren die lichter zijn dan onze zon is groter dan de huidige leeftijd van het heelal.

[3] Het ESO Cosmic Gems-programma is een initiatief waarbij interessante, intrigerende of visueel aantrekkelijke objecten voor educatieve of publicitaire doeleinden met ESO-telescopen worden gefotografeerd. Het programma maakt gebruik van ‘telescooptijd’ die niet geschikt is voor wetenschappelijke waarnemingen. Alle verzamelde gegevens, die ook bruikbaar kunnen zijn voor wetenschappelijke doeleinden, staan via ESO’s wetenschappelijk archief ter beschikking van astronomen.

Meer informatie

ESO is de belangrijkste intergouvernementele astronomische organisatie in Europa en de meest productieve sterrenwacht ter wereld. Zij wordt ondersteund door zestien lidstaten: België, Brazilië, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Italië, Nederland, Oostenrijk, Polen, Portugal, Spanje, Tsjechië, het Verenigd Koninkrijk, Zweden en Zwitserland, en door gastland Chili. ESO voert een ambitieus programma uit, gericht op het ontwerpen, bouwen en beheren van grote sterrenwachten die astronomen in staat stellen om belangrijke wetenschappelijke ontdekkingen te doen. Ook speelt ESO een leidende rol bij het bevorderen en organiseren van samenwerking op astronomisch gebied. ESO beheert drie waarnemingslocaties van wereldklasse in Chili: La Silla, Paranal en Chajnantor. Op Paranal staan ESO’s Very Large Telescope (VLT), de meest geavanceerde optische sterrenwacht ter wereld, en twee surveytelescopen: VISTA werkt in het infrarood en is de grootste surveytelescoop ter wereld en de VLT Survey Telescope is de grootste telescoop die specifiek is ontworpen om de hemel in zichtbaar licht in kaart te brengen. ESO is ook de Europese partner van de revolutionaire telescoop ALMA, het grootste astronomische project van dit moment. En op Cerro Armazones, dicht bij Paranal, bouwt ESO de 39-meter Europese Extremely Large optical/near-infrared Telescope (E-ELT), die ‘het grootste oog op de hemel’ ter wereld zal worden.

Kris Christiaens

Medebeheerder & hoofdredacteur van Spacepage.
Oprichter & beheerder van Belgium in Space.
Ruimtevaart & sterrenkunde redacteur.

Volg mij op Twitter: @KrisChristiaens

Dit gebeurde vandaag in 1976

Het gebeurde toen

De Amerikaanse ruimtesonde Viking 1, met aan boord de Viking 1 Marslander, begeeft zich in een baan om de planeet Mars nadat beide ruimtetuigen op 20 augustus 1975 werden gelanceerd. Viking 1 was opgesplitst in twee gedeeltes. Een orbiter die de communicatie met de Aarde onderhield, foto's maakte van Mars (om geschikte landingsplaatsen te checken) en zijn twee maantjes Phobos en Deimos en andere gegevens verzamelde. Daarnaast een lander die foto's van het oppervlak maakte, weerkundige gegevens verzamelde en een laboratorium aan boord had om eventueel leven aan te tonen. Foto: NASA

Ontdek meer gebeurtenissen

Het weerbericht op Mars

Geplande evenementen

StarNights 2019
30 augustus 2019 tot 01 september 2019
Meer Evenementen

Messier 18

Messier 18
M18 is een mooie, maar sterarme, open sterrenhoop in het sterrenbeeld Sagittarius (Schutter). Deze cluster bestaat uit een 40-tal sterren met een leeftijd van ongeveer dertig miljoen jaar. Hiermee is…
Lees meer...

Steun Spacepage!

Deze website wordt aan onze bezoekers blijvend gratis aangeboden maar om de hoge kosten om de site online te houden te drukken moeten we wel het nodige budget kunnen verzamelen. Ook jij kunt uw bijdrage leveren door ons te ondersteunen met uw donatie zodat we u blijvend kunnen voorzien van het laatste nieuws en artikelen boordevol informatie.

92%

Sociale netwerken