Spacepage
vrijdag, 03 november 2017 11:03

ALMA ontdekt koud stof rond meest nabije ster

Geschreven door  ESO
Beoordeel dit item
(4 stemmen)
Deze artist’s impression laat zien hoe de pas ontdekte stofschijven rond Proxima Centauri, de ster die het dichtst bij ons zonnestelsel staat, eruit zou kunnen zien. Deze artist’s impression laat zien hoe de pas ontdekte stofschijven rond Proxima Centauri, de ster die het dichtst bij ons zonnestelsel staat, eruit zou kunnen zien. Foto: ESO

De ALMA-sterrenwacht in Chili heeft stof gedetecteerd rond Proxima Centauri – de ster die het dichtst bij ons zonnestelsel staat. In een gebied dat één tot vier keer zo ver verwijderd is van Proxima Centauri als de aarde van de zon is de gloed van koud stof waargenomen. De gegevens wijzen ook op het bestaan van een nog koudere stofgordel verder van de ster en doen vermoeden dat Proxima omgeven is door een uitgebreid planetenstelsel.

De ontdekte structuren vertonen overeenkomsten met de veel omvangrijkere gordels in het zonnestelsel en bestaan vermoedelijk uit rots- en ijsdeeltjes die zijn achtergebleven na het planeetvormingsproces. Proxima Centauri is de meest nabije buur van onze zon. Ze is een zwakke rode dwergster op slechts vier lichtjaar afstand in het zuidelijke sterrenbeeld Centaurus (Centaur). Om haar heen cirkelt de in 2016 ontdekte planeet Proxima b, die ongeveer zo groot is als onze aarde en een gematigde temperatuur heeft. Het Proxima-stelsel blijkt echter uit meer te bestaan dan een ster en een planeet. Nieuwe ALMA-waarnemingen laten zien dat de ster omgeven is door wolken van koud kosmisch stof.

Hoofdauteur van het nieuwe onderzoek, Guillem Anglada [1], van het Instituto de Astrofísica de Andalucía (CSIC) in Granada, Spanje, legt het belang van deze ontdekking uit: ‘Het stof rond Proxima is belangrijk omdat dit, na de ontdekking van de aardse planeet Proxima b, de eerste aanwijzing is dat de meest nabije buurster van de zon omgeven is door een uitgebreid planetenstelsel.’ Stofgordels zijn de overblijfselen van materiaal dat niet is samengeklonterd tot grotere hemellichamen, zoals planeten. De rots- en ijsdeeltjes in de beide gordels hebben grootten die uiteenlopen van minder dan een millimeter tot vele kilometers – de afmetingen van planetoïden [2].

Het stof lijkt zich te bevinden in een gordel die zich uitstrekt tot op enkele honderden miljoenen kilometers van Proxima Centauri en ongeveer één honderdste van een aardmassa aan materiaal bevat. Deze gordel heeft een temperatuur van naar schatting –230 graden Celsius en is daarmee ongeveer net zo koud als de Kuipergordel in het buitengebied van ons zonnestelsel. De ALMA-gegevens bevatten ook aanwijzingen voor het bestaan van nog kouder stof op ongeveer tien keer zo grote afstand van de ster. Indien bevestigd, zou dat een intrigerende ontdekking zijn in die zeer koude omgeving ver van een ster die koeler en zwakker is dan de zon. Beide gordels bevinden zich veel verder van Proxima Centauri dan de planeet Proxima b, die op een afstand van slechts vier miljoen kilometer om zijn moederster cirkelt [3].

Guillem Anglada licht te implicaties van de ontdekking toe: ‘Dit resultaat wijst erop dat Proxima Centauri een meervoudig planetenstelsel kan hebben, met een rijke geschiedenis van interacties die tot de vorming van een stofgordel heeft geleid. Verder onderzoek kan informatie verschaffen over de locaties waar zich nog onontdekte planeten kunnen bevinden.’ Het planetenstelsel van Proxima Centauri is ook interessant omdat er – in het kader van het Starshot-project – plannen bestaan om het te gaan onderzoeken met behulp van microsondes, voorzien van lichtzeilen die met gerichte laserbundels vanaf de aarde worden aangedreven. Kennis van de aanwezigheid van stof rond de ster is van cruciaal belang voor het plannen van zo’n missie.

Medeauteur Pedro Amado, ook van het Instituto de Astrofísica de Andalucía, voegt daaraan toe dat deze waarneming nog maar het begin is. ‘Deze eerste resultaten laten zien dat ALMA stofstructuren rond Proxima kan detecteren. Vervolgwaarnemingen zullen ons een gedetailleerder beeld van het Proxima-stelsel geven. In combinatie met het onderzoek van protoplanetaire schijven rond jonge sterrren zal dit meer inzicht geven in de processen die 4,6 miljard jaar geleden tot de vorming van de aarde en de rest van het zonnestelsel hebben geleid. Wat we nu zien, is nog maar een voorproefje van wat er komen gaat!’

Noten

[1] Zuiver toevallig heeft de leider van het onderzoek, Guillem Anglada, dezelfde naam als de astronoom die leiding gaf aan het team dat Proxima Centauri b heeft ontdekt, Guillem Anglada-Escudé, die ook aan dit nieuwe onderzoeksartikel heeft bijgedragen. De twee zijn echter geen familie van elkaar.

[2] Proxima Centauri is een tamelijk oude ster, van vergelijkbare leeftijd als ons zonnestelsel. De stofgordels die haar omgeven lijken waarschijnlijk op het overgebleven stof in de Kuipergordel en de planetoïdengordel in ons zonnestelsel en het stof dat verantwoordelijk is voor het zodiakale licht. De spectaculaire schijven rond veel jongere sterren die met ALMA in beeld zijn gebracht, zoals die van HL Tauri, bevatten veel meer materiaal dat nog bezig is om tot planeten samen te klonteren.

[3] Indien het bestaan van de zeer zwakke buitengordel wordt bevestigd, kan de schijnbare vorm ervan astronomen in staat stellen om de inclinatie van het planetenstelsel van Proxima Centauri te bepalen. Ervan uitgaande dat de gordel in werkelijkheid cirkelvormig is, zou deze, ten gevolge van de hoek waaronder hij staat, elliptisch lijken. Dat zou op zijn beurt weer resulteren in een betere bepaling van de massa van de planeet Proxima b, waarvoor momenteel alleen een ondergrens bekend is.

Wat is ESO?

ESO is de belangrijkste intergouvernementele astronomische organisatie in Europa en verreweg de meest productieve sterrenwacht ter wereld. Zij wordt ondersteund door zestien lidstaten: België, Brazilië, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Italië, Nederland, Oostenrijk, Polen, Portugal, Spanje, Tsjechië, het Verenigd Koninkrijk, Zweden en Zwitserland, en door gastland Chili. ESO voert een ambitieus programma uit, gericht op het ontwerpen, bouwen en beheren van grote sterrenwachten die astronomen in staat stellen om belangrijke wetenschappelijke ontdekkingen te doen. Ook speelt ESO een leidende rol bij het bevorderen en organiseren van samenwerking op astronomisch gebied. ESO beheert drie waarnemingslocaties van wereldklasse in Chili: La Silla, Paranal en Chajnantor. Op Paranal staan ESO’s Very Large Telescope (VLT), de meest geavanceerde optische sterrenwacht ter wereld, en twee surveytelescopen. VISTA werkt in het infrarood en is de grootste surveytelescoop ter wereld en de VLT Survey Telescope is de grootste telescoop die specifiek is ontworpen om de hemel in zichtbaar licht in kaart te brengen. ESO speelt ook een belangrijke partnerrol bij ALMA, het grootste astronomische project van dit moment. En op Cerro Armazones, nabij Paranal, bouwt ESO de 39-meter Extremely Large Telescope, de ELT, die ‘het grootste oog op de hemel’ ter wereld zal worden.

Naar boven

Dit gebeurde vandaag in 1990

Het gebeurde toen

Met behulp van het Amerikaanse ruimteveer Discovery wordt tijdens de STS-31 ruimtevlucht de elf ton zware Hubble Space Telescope in de ruimte gebracht. Tot op heden is dit nog steeds één van de meest succesvolle ruimtetelescopen ooit. Ondanks de geslaagde ruimtevlucht was de euforie echter van korte duur aangezien een vormfout in de 2,4 meter grote telescoopspiegel ervoor zorgde dat de beelden niet haarscherp waren. Uiteindelijk duurde het tot eind 1993 eer dit probleem kon worden opgelost. Zo werd de ruimtetelescoop tijdens een speciale Space Shuttle-missie voorzien van een soort 'contactlens' waardoor de telescoop vanaf dan extreem scherpe beelden leverde. Foto: NASA

Op het Astroforum...

Geplande evenementen

Starnights 2018
17 augustus 2018 tot 19 augustus 2018

Messier 104

Messier 104

M104, ook bekend als de 'Sombreronevel', is een zeer geliefd en bekend deep-sky object vanwege de prachtige foto van de Hubble Space Telescope. Dit spiraalvormig sterrenstelsel is een zogeheten 'edge-on'…

Lees meer...

Steun Spacepage!

Spacepage wordt aan onze bezoekers blijvend gratis aangeboden maar om de hoge kosten om de site online te houden te drukken moeten we wel het nodige budget kunnen verzamelen. Ook jij kunt uw bijdrage leveren door Spacepage te ondersteunen met uw donatie zodat we u blijvend kunnen voorzien van het laatste nieuws en artikelen boordevol informatie.

Reeds 14% ingezameld

Sociale netwerken