zondag, 01 mei 2016 08:50

Wat valt er aan de sterrenhemel te zien in mei 2016? Hot!

Geschreven door
Beoordeel dit item
(2 stemmen)
Wat valt er aan de sterrenhemel te zien in mei 2016?

De vijfde maand van het nieuwe jaar wordt in de volksmond ook wel de 'bloeimaand' of 'Mariamaand' genoemd. Voor amateur-astronomen is mei 2016 een zeer interessante maand doordat de planeet Mars op 22 mei in oppositie is, er een Mercuriusovergang zichtbaar is en we kunnen genieten van de eta Aquariden meteorenzwerm. In dit artikel wordt een overzicht gegeven van wat er zoal aan de sterrenhemel te zien is in mei 2016.

OPGELET:

Kijk nooit naar objecten die zich dicht bij de Zon bevinden zonder voldoende bescherming. Kijk nooit door een telescoop, verrekijker of andere optische apparatuur richting de Zon. Dit kan het netvlies onherstelbaar beschadigen met blindheid tot gevolg! Net zoals je een blad papier in brand kan steken door er met een vergrootglas een straal zonlicht op te richten, wordt het netvlies van het oog vrijwel onmiddellijk verschroeid wanneer men met optische apparatuur rechtstreeks naar de Zon kijkt. Enkel projecties of rechtstreekse telescoopwaarnemingen met objectieffilter of Herschelprisma zijn veilig om de Zon waar te nemen.

De Maan en de planeten

De planeet die zich het dichtst bij de Zon bevindt, Mercurius, is in mei 2016 niet te zien met het blote oog. Wel kunnen we deze kleine planeet op 9 mei 2016 waarnemen tijdens de Mercuriusovergang (lees hieronder meer over de Mercuriusovergang). Venus, de tweede planeet in ons zonnestelsel, gezien vanaf de Zon, staat in mei 2016 dicht bij onze ster aan de hemel waardoor deze niet waarneembaar is. Mars, ook wel de 'rode' of 'oranje' planeet genoemd omwille van zijn kleur, is op 22 mei 2016 in oppositie en is een groot deel van de nacht te zien. Dit is één van de meest geschikte momenten om Mars waar te nemen. Deze heldere planeet bevindt zich op dat moment in het sterrenbeeld Schorpioen (Scorpius) en heeft een schijnbare helderheid van magnitude -1.8. Mars is dan ook zichtbaar met het blote oog of een verrekijker als een roodgekleurde 'ster'. Met een telescoop kan men al makkelijk donkere en heldere gebieden waarnemen op het oppervlak van de planeet Mars. Op 30 mei 2016 bevindt mei zich het dichtst bij onze planeet, op een afstand van ongeveer 75 miljoen kilometer. Jupiter, de grootste planeet uit ons zonnestelsel, is 's avonds goed zichtbaar in het sterrenbeeld Leeuw (Leo) en heeft een schijnbare helderheid van magnitude -1.7. Deze gigantische gasplaneet blijft tot na middernacht boven de horizon. Op maandag 2 mei 2016 kunnen we de vier grootste manen van Jupiter, de zogeheten 'Galileïsche manen', ten oosten van de planeetschijf terugvinden. Van binnen naar buiten zijn dit Io, Ganymedes, Europa en Callisto. Enkele dagen later, op 7 mei 2016 kunnen we de vier grootste Jupitermanen ten westen van de planeetschijf terugvinden. Saturnus, de planeet met haar prachtig ringenstelsel, komt in mei 2016 steeds vroeger op en is een groot deel van de nacht zichtbaar in het sterrenbeeld Slangendrager (Ophiuchus). Saturnus heeft in mei 2016 een schijnbare helderheid van magnitude +0,3. De twee verste gasplaneten in ons zonnestelsel, Uranus en Neptunus, kunnen we in 2016 terugvinden in de sterrenbeelden Vissen (Pisces) en Waterman (Aquarius). Terwijl Uranus in 2016 een schijnbare helderheid heeft van magnitude +6,2 heeft Neptunus een schijnbare helderheid van magnitude +7,8. Hierdoor zijn beide gasplaneten enkel met middelgrote en grote telescopen waarneembaar. Op zaterdag 21 mei 2016 is het Volle Maan.

Mercuriusovergang op 9 mei 2016

Op 9 mei 2016 kunnen we in België, Nederland en vele andere plaatsen op Aarde genieten van een prachtig astronomisch verschijnsel: een Mercuriusovergang. Een Mercuriusovergang is een relatief zeldzaam verschijnsel dat plaatsvindt wanneer, gezien vanaf de Aarde gezien, de kleine planeet Mercurius voor de Zon schuift. Zo zullen we op 9 mei meerdere uren lang kunnen zien hoe een klein, donker 'bolletje' voor de schijf van onze ster schuift. Het moment waarop de planeet Mercurius de buitenrand van de Zon aanraakt, het zogeheten 'eerste contact', vindt plaats op 9 mei 2016 om 13u12 Belgische tijd. Een drietal minuten later, omstreeks 13u15, zal het kleine, donkere planeetschijfje zich helemaal binnen de rand van de zonneschijf bevinden. Om 16u57 u is de afstand tussen Mercurius en het centrum van de Zon het kortst en 2,5 uur later, om 20u39 u, bevindt Mercurius zich opnieuw aan de rand van de Zon. Om 20u42 is Mercurius uiteindelijk helemaal weggeschoven van de zonneschijf en is dit prachtige schouwspel voorbij. Alles samen zal de Mercuriusovergang 7 uur en 30 minuten duren waardoor er tijd genoeg is om dit fenomeen veilig waar te nemen of te fotograferen. Het hoogtepunt van deze overgang vindt plaats omstreeks 16u55 aangezien de planeet Mercurius op dat moment 38° boven de westzuidwestelijke horizon staat. Doordat Mercurius maar liefst 285 keer kleiner is dan de Zon zien we de planeet als een klein donker stipje voor de zonneschijf langs bewegen. De schijnbare diameter van de planeet Mercurius meet 12,1” en is daardoor ongeveer 157 keer kleiner dan de zonneschijf. Dit is dan ook de reden waarom een Mercuriusovergang niet met een eclipsbril en het blote oog te zien is. Dit astronomisch fenomeen kan je het best waarnemen met behulp van een goede verrekijker of een telescoop die voorzien zijn van een zonnefilter.

Mercuriusovergang 9 meiVerloop van de Mercuriusovergang - Foto: Volkssterrenwacht Mira

Planetoïden in oppositie

Naast planeten cirkelen ook nog duizenden kleine rotsblokken rond de Zon. Deze rotsblokken noemen astronomen planetoïden en zijn soms zichtbaar vanop Aarde wanneer ze in oppositie staan met onze ster. Op zondag 29 mei 2016 is de planetoïde 7 Iris in oppositie. Deze 200 kilometer grote planetoïde bevindt zich op dat moment in het sterrenbeeld Slangendrager (Ophiuchus) en heeft tijdens de oppositie een helderheid van magnitude +9,2. Hierdoor is deze rotsblok, dat de vierde helderste planetoïde is uit de gordel met planetoïden tussen de planeten Mars en Jupiter, zichtbaar met een telescoop. Op 13 augustus 1874 werd dit hemellichaam ontdekt door de Britse astronoom John Russell Hind waarna deze vernoemd werd naar de godin van de regenboog en boodschapper van de goden uit de Griekse mythologie.

Eta Aquariden meteorenzwerm

Van 21 april tot en met 20 mei kunnen we elk jaar aan de sterrenhemel meteoren zien afkomstig van de eta Aquariden meteorenzwerm. Meteoren worden in de volksmond ook wel ‘vallende sterren’ genoemd maar in werkelijkheid gaat het om zeer kleine stukjes steen en gruis die onder hoge snelheden de atmosfeer van de Aarde binnendringen waarna ze op een hoogte van ongeveer 100 kilometer verdampen. Op vrijdag 6 mei 2016 bereikt de eta Aquariden meteorenzwerm zijn maximum. Onder ideale omstandigheden kunnen we van deze meteorenzwerm dan een twintigtal meteoren per uur verwachten. Het radiant van deze zwerm bevindt zich tijdens zijn hoogste punt op 6 mei op ongeveer 37° in het sterrenbeeld Waterman (Aquarius). De Maan stoort op dat moment niet! Wanneer men zich op dat moment aan de evenaar of op het zuidelijk halfrond bevindt, kan je tot zeventig eta Aquariden meteoren per uur zien. Om meteoren waar te nemen, heb je geen speciale apparatuur nodig. Enkel een ligzetel, een heldere sterrenhemel en wat geduld zijn genoeg.

Deep-sky

De maand mei is het ideale moment om de prachtige bolhoop Messier 5 (M5) waar te nemen. Deze bolvormige sterrenhoop vinden we terug in het sterrenbeeld Slang (Serpens) en heeft een helderheid van magnitude +5,8. M5 heeft een diameter van 165 lichtjaar en is hierdoor één van de grotere gekende bolhopen. Met een geschatte leeftijd van 13 miljard jaar is M5 ook één van de oudste gekende bolhopen die rondom ons sterrenstelsel cirkelt. Astronomen vermoeden dat er zich ongeveer 500 000 sterren in deze bolhoop bevinden. Dit prachtige deep-sky object is al mooi te bewonderen met een binoculair maar met een kleine telescoop kan men al meer details zien. Een andere bekende bolhoop die in de maand mei goed waarneembaar is, is Messier 80 (M80). Deze bolvormige bolhoop heeft een helderheid van magnitude +7,2 en kunnen we terugvinden in het sterrenbeeld Schorpioen (Scorpius). De schijnbare afmeting van dit deep-sky object bedraagt 8,9'. M80 meet 95 lichtjaar in diameter en bevindt zich op ongeveer 32 600 lichtjaar van ons zonnestelsel. Het spreekt voor zich dat men het best deep-sky objecten zoals bolhopen waarneemt in de periode rond Nieuwe Maan (vrijdag 6 mei 2016) aangezien men dan geen hinder heeft van storend Maanlicht.

De sterrenbeelden op 15 mei 2016 (23u30)

Sterrenkaart 15 mei 2016 (23u30)

Interessante en nuttige links:

Kris Christiaens

Medebeheerder & hoofdredacteur van Spacepage.
Oprichter & beheerder van Belgium in Space.
Ruimtevaart & sterrenkunde redacteur.

Volg mij op Twitter: @KrisChristiaens

Dit gebeurde vandaag in 1978

Het gebeurde toen

Vanop de Cape Canaveral lanceerbasis in Florida wordt de Amerikaanse Pioneer Venus Orbiter gelanceerd. Het ruimtetuig kwam op 4 december 1978 aan bij de planeet Venus en stuurde tot begin oktober 1992 wetenschappelijke gegevens over de atmosfeer van Venus door naar de Aarde waarna de ruimtesonde opbrandde in de atmosfeer van de planeet Venus. Op 9 december 1978 liet Pioneer Venus ook vier kleine sondes afdalen in de Venusatmosfeer waarvan één sonde succesvol landde en data terugstuurde naar de Aarde. Foto: NASA

Het weerbericht op Mars

Geplande evenementen

Messier 39

Messier 39

M39, ook gekend als NGC 7092, is een heldere maar schaarse open sterrenhoop in het sterrenbeeld Cygnus (Zwaan). Deze cluster telt slechts een 30-tal sterren en staat op een afstand…

Lees meer...

Steun Spacepage

Deze website wordt aan onze bezoekers blijvend gratis aangeboden maar om de hoge kosten om de site online te houden te drukken moeten we wel het nodige budget kunnen verzamelen. Ook jij kunt uw bijdrage leveren door ons te ondersteunen met uw donatie zodat we u blijvend kunnen voorzien van het laatste nieuws en artikelen boordevol informatie.

91%

Sociale netwerken