dinsdag, 24 februari 2015 18:27

Wat valt er aan de sterrenhemel te zien in maart 2015? Hot!

Geschreven door 
Beoordeel dit item
(12 stemmen)
Waarnemen met een kleine telescoop Waarnemen met een kleine telescoop

De derde maand van het nieuwe jaar wordt in de volksmond ook wel 'lentemaand', 'buienmaand' of 'guldenmaand' genoemd en werd genoemd naar de Romeinse god Mars, de god van de oorlog. In dit uitgebreid hemeljournaal wordt een overzicht gegeven van wat er zoal aan de sterrenhemel te zien is in maart 2015.

OPGELET:

Kijk nooit naar objecten die zich dicht bij de Zon bevinden zonder voldoende bescherming. Kijk nooit door een telescoop, verrekijker of andere optische apparatuur richting de Zon. Dit kan het netvlies onherstelbaar beschadigen met blindheid tot gevolg!

De Maan en de planeten

In maart 2015 komt de kleine planeet Mercurius korte tijd voor de Zon op waardoor deze niet waarneembaar is. Mercurius staat van alle planeten het dichtst bij de Zon en is net als de Aarde en de planeten Venus en Mars een terrestrische planeet met een vast oppervlak. De tweede planeet uit ons zonnestelsel, Venus, is in maart 2015 in het westen goed te zien als een mooie 'avondster'. Vanaf 12 maart gaat de heldere planeet Venus meer dan drie uur na de Zon onder waardoor dit het ideale moment is om Venus waar te nemen met een telescoop. Mars, die ook wel de 'oranje' of 'rode' planeet wordt genoemd omwille van zijn kleur, nadert in maart 2015 de Zon en gaat de tweede helft van maart ongeveer twee uur na de Zon onder. De grootste planeet uit ons zonnestelsel, Jupiter, is in maart 2015 's avonds en tot de vroege uurtjes goed zichtbaar in het sterrenbeeld Kreeft (Cancer). Jupiter heeft op dat moment een schijnbare helderheid van magnitude -2 waardoor deze goed zichtbaar is doorheen een telescoop. Op zaterdag 14 maart 2015 bevinden alle vier de Galileïsche manen van Jupiter zich ten oosten van deze planeet. Enkele dagen later, op 18 maart 2015, vinden we de vier Galileïsche manen ten westen van Jupiter. Saturnus, de planeet met zijn prachtig ringenstelsel, kunnen we in maart 2015 's morgens waarnemen in het sterrenbeeld Schorpioen (Scorpius). Deze planeet kunnen we op dat moment 8,5 graden van de ster Antares terugvinden. Op 14 maart 2015 is Saturnus stationair wat wil zeggen dat de bewegingsrichting van deze planeet langs de ecliptica omkeert en deze tegen de gangbare richting in gaat bewegen. Dit is dan ook de start van de oppositielus van Saturnus waardoor deze vanaf dan steeds beter zichtbaar wordt. De twee verste planeten in ons zonnestelsel, Uranus en Neptunus, vinden we in 2015 terug in de sterrenbeelden Vissen (Pisces) en Waterman (Aquarius). Deze gasplaneten hebben een helderheid van magnitude +6,2 (Uranus) en +7,8 (Neptunus) waardoor deze enkel zichtbaar zijn met een telescoop. Op donderdag 5 maart 2015 is het Volle Maan.

Samenstanden

Astrofotografen zijn vaak dol op samenstanden van verschillende hemelobjecten. Elke maand kunnen we aan de sterrenhemel dan ook enkele leuke samenstanden terugvinden tussen de Maan met sterren en/of planeten. Zo bevindt onze trouwe buur, de Maan, zich op donderdag 12 maart 2015 in de vroege ochtend omstreeks 06u30 slechts enkele graden ten noorden van de prachtige planeet Saturnus in het sterrenbeeld Schorpioen (Scorpius). Beide hemelobjecten bevinden zich dan ongeveer 18° boven de horizon en de Maan is op dat moment voor 66% verlicht. Op zaterdag 21 maart 2015 kunnen we de Maan dan weer enkele graden ten zuidoosten van de planeet Mars terugvinden. Omstreeks 19u30 bevinden beide objecten zich boven de westelijke horizon op een hoogte van ongeveer 11° en zijn deze 3,6° van elkaar verwijderd. Doordat de Maan op dat moment voor slechts 3% is verlicht, is deze samenstand zeer geschikt om te fotograferen. 

Gedeeltelijke zonsverduistering

Op vrijdag 20 maart 2015 vindt er een totale zonsverduistering plaats die in de Benelux te zien zal zijn als een mooie gedeeltelijke eclips. Zo zullen we vanuit België en Nederland tussen 09u26 en 11u45 uur de Maan gedeeltelijk voor de Zon zien schuiven. Het maximum van deze verduistering vindt plaats omstreeks 10u40. Op dat moment zal ongeveer 83% van de diameter van onze ster bedekt zijn. De gedeeltelijke zonsverduistering op 20 maart moet één van de sterrenkundige hoogtepunten worden van 2015. Een zonsverduistering doet zich voor wanneer de Maan zich tussen de Aarde en de Zon beweegt. Deze samenstelling kan zich enkel voordoen bij nieuwe maan, wanneer de Zon en Maan in conjunctie zijn gezien vanaf de Aarde. Voor velen is dit een bijzonder schouwspel wanneer de Maan zich voor de Zon beweegt en het langzaam donker wordt tot de Maan de Zon volledig bedekt. Een totale zonsverduistering is een zeldzaam gebeuren voor een bepaalde plaats op Aarde aangezien de totaliteit enkel gezien wordt waar de umbra (schaduw) van de Maan de Aarde raakt. Een gedeeltelijke zonsverduistering doet zich dan weer voor wanneer de Zon en Maan niet op één lijn staan en de Maan de Zon slechts gedeeltelijk bedekt. Dit fenomeen kan over een veel groter gebied op Aarde gezien worden buiten de zone van de totale zonsverduistering of ringvormige verduistering. Tijdens het maximum van de verduistering op 20 maart 2015 zal de diameter van de Zon voor 83% verduisterd worden (gezien vanuit België). Dit is niet voldoende om het volledig donker te maken in onze streken maar meer dan voldoende genoeg om dit prachtige fenomeen waar te nemen. Wie de totale zonsverduistering wil aanschouwen op 20 maart moet zich naar een locatie begeven die in een smalle strook loopt van het noorden van de Atlantische Oceaan tot aan de Noordpool, over de Faeröer-eilanden, net ten oosten van IJsland, en over Spitsbergen.

Zonsverduistering 2015Schematische voorstelling van het verloop van de gedeeltelijke zonsverduistering in België
op 20 maart 2015 - Foto: eclips2015.be

Planetoïden in oppositie

Naast planeten cirkelen ook nog duizenden kleine rotsblokken rond de Zon. Deze rotsblokken noemen astronomen planetoïden en zijn soms zichtbaar vanop Aarde wanneer ze in oppositie staan met onze ster. Op vrijdag 6 maart 2015 is de planetoïde 7 Iris in oppositie. Deze 200 kilometer grote planetoïde bevindt zich op dat moment in het sterrenbeeld Leeuw (Leo) en heeft tijdens de oppositie een helderheid van magnitude +8,9. Hierdoor is deze rotsblok, dat de vierde helderste planetoïde is uit de gordel met planetoïden tussen de planeten Mars en Jupiter, zichtbaar met een telescoop. Op 13 augustus 1874 werd dit hemellichaam ontdekt door de Britse astronoom John Russell Hind waarna deze vernoemd werd naar de godin van de regenboog en boodschapper van de goden uit de Griekse mythologie. Een tweede planetoïde die in maart 2015 in oppositie is 44 Nysa. Deze rostblok is op zondag 22 maart 2015 in oppositie en heeft op dat moment een schijnbare helderheid van magnitude +9,4. Nysa bevindt zich op dat moment in het sterrenbeeld Maagd (Virgo). Deze 100 kilometer grote planetoïde werd op 27 mei 1857 ontdekt door de Duitse astronoom Hermann Goldschmidt waarna dit hemellichaam is genoemd naar het land waar de god Dionysos opgroeide. Volgens waarnemingen met ondermeer de Hubble Space Telescope zou Nysa een langwerpige vorm hebben en zou deze een relatief hoog albedo en een licht oppervlak hebben.

Deep-sky

In de maand maart breekt in het noordelijk halfrond de lente aan en we zien dus aan het begin van de avond de lentesterrenbeelden opkomen. Eén van de bekende lentesterrenbeelden is het sterrenbeeld Hoofdhaar (Coma Berenices). Dit sterrenbeeld bevat een mooie bolvormige sterrenhoop en een groot aantal sterrenstelsels. De bolvormige sterrenhoop, M53, schijnt met een visuele magnitude van 8,3 en is bijgevolg zichtbaar met een goede verrekijker als een wazige vlek nabij de ster Alfa Comae Berenices. Om details te kunnen waarnemen en afzonderlijke sterren te onderscheiden, is toch al een matig grote amateurtelescoop vereist. Deze periode is ook het geschikte moment om het prachtige sterrenstelsel M99 waar te nemen. Dit spiraalvormig sterrenstelsel wordt ook wel de 'Pin-wheel-nevel' genoemd en heeft een helderheid van magnitude 9,8 waardoor dit deep-sky object al met middelgrote telescopen goed zichtbaar is. M99 kunnen we eveneens terugvinden in het sterrenbeeld Hoofdhaar. Dit sterrenstelsel is eenvoudig terug te vinden wanneer men vertrekt van de ster 6 Comae. Ten zuidwesten van deze ster vindt men uiteindelijk het sterrenstelsel M99 terug In de lente, aan het begin van de avond, bereikt het heldere en gemakkelijk herkenbare sterrenbeeld Grote Beer (Ursa Major) een zenitale stand aan de hemelbol. Daarom is de lente uitermate geschikt voor het waarnemen van de sterrenstelsels die het sterrenbeeld Grote Beer herbergt. De helderste sterrenstelsels van dit sterrenbeeld zijn de bekende Messierobjecten M81 en M82. Deze sterrenstelsels bevinden zich erg dicht bij elkaar aan de hemel wat een voordeel is voor elke amateur-astronoom. Met een goede verrekijker kan men vanaf een donkere locatie al het spiraalvormig sterrenstelsel M81 waarnemen. M81 is van de twee sterrenstelsels de helderste en schijnt met een visuele magnitude van 6,9. Het spiraalvormig sterrenstelsel staat op ruwweg twaalf miljoen lichtjaar van de Aarde verwijderd en staat ook bekend als het 'Bodestelsel'. Het spiraalstelsel M82, ook wel bekend als het 'Sigaarstelsel', schijnt met een magnitude van 8,2 en bevindt op vrijwel dezelfde afstand van de Aarde als M81. Beide sterrenstelsels werden in de 18de eeuw ontdekt door de Duitse astronoom Johann Elert Bode. Het spreekt voor zich dat men het best deep-sky objecten waarneemt in de periode rond Nieuwe Maan (20 maart 2015) aangezien men dan geen hinder heeft van storend Maanlicht.

De sterrenbeelden op 15 februari 2015 (23u30)

Sterrenkaart 15 maart 2015 (23u30)

Interessante en nuttige links:

Kris Christiaens

Medebeheerder & hoofdredacteur van Spacepage.
Oprichter & beheerder van Belgium in Space.
Ruimtevaart & sterrenkunde redacteur.

Volg mij op Twitter: @KrisChristiaens

Dit gebeurde vandaag in 1959

Het gebeurde toen

Vanop de Cape Canaveral lanceerbasis in Florida wordt de Amerikaanse satelliet Vanguard 3 in de ruimte gebracht. Vanguard 3 was uitgerust met een magnetometer, röntgendetectors en detectors voor het opsporen van micrometeorieten, het bestuderen van het magnetisch veld van de Aarde en het meten van effect van röntgenstraling van de zon op de dampkring. Na 83 dagen te hebben gefunctioneerd, ontving men van Vanguard 3 geen signalen meer. Foto: NASA

Ontdek meer gebeurtenissen

Het weerbericht op Mars

Geplande evenementen

Geen geplande evenementen
Meer Evenementen

Messier 14

Messier 14
M14 is een bolvormige sterrenhoop in het sterrenbeeld Ophiuchus (Slangendrager). In tegenstelling tot andere bolhopen wordt M14 niet helderder naar het centrum toe. In 1964 werd op foto's van de…
Lees meer...

Steun Spacepage!

Deze website wordt aan onze bezoekers blijvend gratis aangeboden maar om de hoge kosten om de site online te houden te drukken moeten we wel het nodige budget kunnen verzamelen. Ook jij kunt uw bijdrage leveren door ons te ondersteunen met uw donatie zodat we u blijvend kunnen voorzien van het laatste nieuws en artikelen boordevol informatie.

100%

Sociale netwerken