woensdag, 24 december 2014 14:30

Wat valt er aan de sterrenhemel te zien in januari 2015? Hot!

Geschreven door 
Beoordeel dit item
(7 stemmen)
Wat valt er aan de sterrenhemel te zien in januari 2015?

Januari is de eerste maand van het jaar in de gregoriaanse kalender en werd genoemd naar naar Janus, de Romeinse god van poorten en deuren. Eén van de hoogtepunten op sterrenkundig vlak in de maand januari is ongetwijfeld de Boötiden meteorenzwerm. Ontdek via dit uitgebreid artikel wat er allemaal te zien is aan de sterrenhemel in januari 2015.

OPGELET:

Kijk nooit naar objecten die zich dicht bij de Zon bevinden zonder voldoende bescherming. Kijk nooit door een telescoop, verrekijker of andere optische apparatuur richting de Zon. Dit kan het netvlies onherstelbaar beschadigen met blindheid tot gevolg!

De Maan en de planeten

De planet die zich het dichtst bij de Zon bevindt, Mercurius, bereikt op 14 januari 2015 zijn grootste oostelijke elongatie. Zo is Mercurius tot ongeveer 22 januari 2015 's avonds in het zuidwesten waarneembaar, kort nadat de Zon onder de horizon is verdwenen. In deze periode bevindt Mercurius zich in de buurt van de heldere planeet Venus. Op 10 januari 2015 staan beide planeten in het zuidwesten, een half uur na zonsondergang, het dichtst bij elkaar in het sterrenbeeld Steenbok (Capricornus). Op dat moment heeft Mercurius een helderheid van -0,6. Voor astrofotografen is dit dan ook het ideale moment om deze samenstand te fotograferen. Venus, de tweede planeet gezien vanaf de Zon, kunnen we 's avonds goed waarnemen boven de zuidwestelijke horizon in het sterrenbeeld Steenbok (Capricornus). De heldere planeet wordt steeds beter zichtbaar en heeft een helderheid van magnitude -3,3. Mars, de planeet met de rode of oranje gloed, kunnen we in januari 2015 's avonds waarnemen in het zuidwesten. Deze planeet heeft op dat moment een helderheid van +1,3 en een schijnbare middellijn van 4,6 boogseconden. De grootste planeet uit ons zonnestelsel, Jupiter, is in januari 2015 een groot deel van de nacht zichtbaar als een zeer helder object. Deze gasplaneet bevindt zich een tiental graden ten westen van de ster Regulus in het sterrenbeeld Leeuw (Leo) en heeft een helderheid van magnitude -2,1. De vier grootste manen van Jupiter, ook gekend als de 'Galileïsche Manen', kunnen we op vrijdag 23 januari 2015 terugvinden ten oosten van Jupiter. Vanaf Jupiter gezien zijn dat Callisto, Io, Europa en Ganymedes. Ook op vrijdag 16 januari 2015 kunnen we alle vier de Galileïsche manen waarnemen ten oosten van Jupiter. Op zaterdag 24 januari 2015 kunnen we, heel uitzonderlijk, tussen 05u30 en 07u50 drie schaduwen van Jupitermanen gelijktijdig op Jupiter zien. Deze schaduwen zijn afkomstig van de Jupitermanen Io, Callisto en Europa. Jupiter staat op dat moment in het westzuidwesten op een hoogte van 32° boven de horizon en is goed waarneembaar. Saturnus, de prachtige planeet met het indrukwekkende ringenstelsel, is in januari 2015 enkel 's morgens zichtbaar in het zuidoosten. De planeet bevindt zich heeft een helderheid van magnitude +0,8 en kan worden teruggevonden in het sterrenbeeld Weegschaal (Libra). De twee verste planeten in ons zonnestelsel, Uranus en Neptunus, vinden we in 2015 terug in de sterrenbeelden Vissen (Pisces) en Waterman (Aquarius). Deze gasplaneten hebben een helderheid van magnitude +6,2 (Uranus) en +7,8 (Neptunus) waardoor deze enkel zichtbaar zijn met een telescoop. Op maandag 5 januari 2015 is het Volle Maan.

Planetoïden in oppositie

Op donderdag 29 januari 2015 is de planetoïde 3 Juno in oppositie. Deze ruimterots werd 1 september 1804 ontdekt door de Duitse astronoom Karl L. Harding met een bescheiden 50 mm telescoop en was de derde planetoïde dat ooit ontdekt werd. Juno heeft een diameter van ongeveer 234 kilometer en is één van de grootste planetoïden uit de planetoïdengordel dat zich tussen de planeten Mars en Jupiter bevindt. Deze planetoïde is een zogeheten 'S-type' planetoïde, wat betekent dat het een sterk reflecterende planetoïde is en dat deze samengesteld is uit een nikkel-ijzer mengsel gecombineerd met ijzer- en magnesium silicaten. Wanneer Juno op 29 januari 2015 in oppositie is, kunnen we deze terugvinden in het sterrenbeeld Waterslang (Hydra). Deze planetoïde heeft op dat moment een helderheid van magnitude +8,1 waardoor deze enkel zichtbaar is met grotere telescopen.

Boötiden meteorenzwerm

De maand januari staat bij liefhebbers van meteoren ook bekend als de maand van de 'Boötiden'. Zo vindt op zondag 4 januari 2015 het maximum van de Boötiden meteorenzwerm plaats. Meteoren worden in de volksmond ook wel 'vallende sterren' genoemd. In werkelijkheid gaat het om zeer kleine stukjes steen en gruis afkomstig van kometen of planetoïden die onder hoge snelheden de atmosfeer van de Aarde binnendringen waarna ze op een hoogte van 80 tot 120 kilometer verdampen. Het punt aan de hemel van waaruit de Boötiden meteoren lijken te komen, het zogeheten 'radiant', staat die dag omstreeks 09u30 Belgische tijd 83° boven de horizon in het sterrenbeeld Ossenhoeder (Bootes). Onder ideale omstandigheden, wanneer er geen storend maanlicht of storende lichtvervuiling is, kan men van deze meteorenzwerm ongeveer 130 meteoren of vallende sterren per uur zien. De Boötiden meteoren worden vaak gekenmerkt door hun lange sporen en blauwachtige kleur. De snelheden van deze meteoren bedraagt ongeveer 43 km/s. Astronomen vermoeden dat deze meteoren afkomstig zijn van de planetoïde 2003 EH1 die op zijn beurt een uitgedoofde komeet zou kunnen zijn. Doordat de Maan op 4 januari 2015 voor ongeveer 100% is verlicht, is dit een serieuze stoorzender waardoor men maar een dertigtal meteoren per uur zal kunnen waarnemen. Het beste moment om deze vallende sterren waar te nemen, is omstreeks 06u00 wanneer het radiant zich al op ongeveer 57° boven de horizon bevindt en de Maan laag boven de horizon staat. Ondanks het feit dat de piek van de Boötiden meteorenzwerm hoog is, is de lengte (0,3 dagen) zeer kort. Hierdoor is het dan ook raadzaam om deze meteoren zo dicht mogelijk rond het maximum waar te nemen. Om meteoren waar te nemen, heb je geen speciale apparatuur nodig. Enkel een ligzetel, een heldere sterrenhemel onder een mooie heldere sterrenhemel en wat geduld zijn genoeg.

Deep-sky

De maand januari is een zeer geode periode om het prachtige sterrenstelsel NGC 2403 waar te nemen. Dit sterrenstelsel bevindt zich in het sterrenbeeld Giraffe (Camelopardalis) en heeft een helderheid van magnitude +8,4. Dit circumpolair deep-sky object heeft een schijnbare afmeting van 17,8' en bevindt zich rond 13 januari vrijwel in het zenit. NGC 2403 werd op 1 November 1788 voor het eerst waargenomen door de Duits-Britse astronoom William Herschel. Het object ligt acht miljoen lichtjaar van de Aarde verwijderd en zijn noordelijke spiraalarm raakt het sterrenstelsel NGC 2404. Net als vele andere sterrenstelsels maakt ook NGC 2403 deel uit van de M81 Group van sterrenstelsels. Een tweede deep-sky object dat we in januari heel goed kunnen waarnemen is de emissienevel NGC 2359. Deze prachtige nevel, ook gekend onder de naam 'Thor's Helmet', vinden we terug in het sterrenbeeld Grote Hond (Canis Major) en ligt ongeveer 15 000 lichtjaar van de Aarde verwijderd. Op vrijdag 9 januari bevindt NGC 2359 zich het hoogst aan de hemel (25° boven de horizon) en zijn schijnbare afmeting bedraagt op dat moment ongeveer 8,0'. In werkelijkheid is deze nevel maar liefst dertig lichtjaar groot. Ook dit object werd ontdekt door de Duits-Britse astronoom William Herschel. Liefhebbers van sterrenhopen kunnen in januari ook proberen de open sterrenhoop Messier 50 (M50) waar te nemen. Deze sterrenhoop kunnen we terugvinden in het sterrenbeeld Eenhoorn (Monoceros). M50 ligt op een afstand van 3 200 lichtjaar van de Aarde en werd in 1772 al ontdekt door de Franse astronoom Charles Messier. Op dinsdag 9 januari staat M50 het hoogst aan de hemel (30° boven de horizon) en heeft deze een helderheid van magnitude +5,9. Deze open sterrenhoop meet ongeveer twintig lichtjaar in diameter. Het spreekt voor zich dat men het best deep-sky objecten waarneemt in de periode rond Nieuwe Maan (dinsdag 20 januari 2015) aangezien men dan geen hinder heeft van storend Maanlicht.

NGC 2359NGC 2359 - Foto: Gregg L. Ruppel

De sterrenbeelden op 15 januari 2015 (23u30)

Sterrenkaart 15 november 2014 (23u30)

Interessante en nuttige links:

Kris Christiaens

Medebeheerder & hoofdredacteur van Spacepage.
Oprichter & beheerder van Belgium in Space.
Ruimtevaart & sterrenkunde redacteur.

Volg mij op Twitter: @KrisChristiaens

Dit gebeurde vandaag in 1851

Het gebeurde toen

De Engelse astronoom William Lassel ontdekt de Uranusmanen Ariel en Umbriel. Ariel is de op vier na grootste maan van de planeet Uranus en ook de helderste. De maan Umbriel bestaat voor ongeveer 50% uit bevroren water en voor 50% uit gesteente. Het oppervlak van Umbriel wordt gekenmerkt door grote kraters. Foto: NASA

Ontdek meer gebeurtenissen

Het weerbericht op Mars

Geplande evenementen

Geen geplande evenementen
Meer Evenementen

Messier 2

Messier 2
M2, ook gekend als NGC 7089, is een bolvormige sterrenhoop, ver weg van de Melkweg, in een regio met weinig heldere sterren. M2, gelegen in het sterrenbeeld Aquarius (Waterman) bevat…
Lees meer...

Steun Spacepage!

Deze website wordt aan onze bezoekers blijvend gratis aangeboden maar om de hoge kosten om de site online te houden te drukken moeten we wel het nodige budget kunnen verzamelen. Ook jij kunt uw bijdrage leveren door ons te ondersteunen met uw donatie zodat we u blijvend kunnen voorzien van het laatste nieuws en artikelen boordevol informatie.

100%

Sociale netwerken