zaterdag, 01 december 2012 01:16

Wat valt er aan de sterrenhemel te zien in december 2012?

Geschreven door
Beoordeel dit item
(12 stemmen)
Waarnemen Waarnemen Foto: IAU

Op 1 december start de weerkundige winter. De maand december wordt in de volksmond dan ook wel de ‘donkere maand’ of ‘wintermaand’ genoemd. December 2012 zal bij amateur-astronomen ongetwijfeld een belangrijke maand worden aangezien op 3 december 2012 de planeet Jupiter in oppositie is met de Zon waardoor deze de nachtelijke sterrenhemel domineert.

Planeten: Jupiter steelt de show

De kleinste planeet in ons zonnestelsel, Mercurius, kan tot ongeveer 20 december 2012, tijdens de ochtendschemering, boven de zuidoostelijke horizon worden waargenomen. Op 4 december 2012 heeft Mercurius de grootste elongatie en rond die tijd komt deze kleine planeet ongeveer twee uur voor de Zon op. Een andere planeet die eveneens ’s ochtends te zien is, is Venus. Zo blijft deze planeet ’s morgens in het zuidoosten goed waarneembaar als een heldere ster. Vanaf 21 december 2012 komt Venus minder dan twee uur voor de Zon op.

Jupiter is de planeet die in december 2012 de show zal stelen. Amateur-astronomen en liefhebbers van planeten moeten 3 december 2012 met rood omcirkelen in hun agenda! Op die dag is de grootste planeet uit het zonnestelsel, Jupiter, in oppositie met de Zon. Hierdoor heeft de reuzenplaneet een helderheid van magnitude -2,4 en een schijnbare helderheid van 48,5". Door de geringe afstand van de gasplanet tot de Aarde is Jupiter die nacht in het sterrenbeeld Stier te zien als een groot en helder object. Door de baanbewegingen van Jupiter en de Aarde om de Zon vindt een oppositie van Jupiter eens om de 399 dagen plaats. Een oppositie is het moment van dichtste nadering tot de Aarde en is in principe ook het beste moment om een planeet als Jupiter waar te nemen. Op het moment van de korste nadering tot de Aarde (1 december 2012) is Jupiter 4,069 AE (Astronomische Eenheden) van ons verwijderd. Tijdens een zogenaamde 'oppositie' staat een planeet precies tegenover de Zon aan de hemel wat in de praktijk betekent dat deze planeet dan vrijwel een hele nacht te zien is. Zo komt Jupiter tijdens een oppositie op rond zonsondergang en duikt de planeet bij zonsopkomst opnieuw onder de horizon. Doordat Jupiter tijdens zijn oppositie relatief dicht tot de Aarde staat, lijkt de reusachtige planeet dan ook helderder en groter. Maar ook voor de oppositie is Jupiter al goed waar te nemen in de late nacht of vroege ochtend. Na de oppositie is dit dan 's avonds of in de vroege nacht. De afgelopen maanden hebben tal van amateur-astronomen dan ook al prachtige foto's kunnen maken van de indrukwekkende gasplaneet. Op het moment van de oppositie bevindt Jupiter zich in het sterrenbeeld Stier nabij de ster Aldebaran. Omstreeks 00u30 staat de planeet in het zuiden, op zijn hoogste punt, 61° boven de horizon. Hierdoor zijn de omstandigheden dan ook zeer gunstig om Jupiter waar te nemen. Met het blote oog is Jupiter dan te zien als een 'heldere ster' en met een verrekijker is het zelfs al mogelijk om de vier grote Galileïsche manen waar te nemen (Io, Callisto, Europa en Ganymedes). Indien je echter beschikt over een telescoop kan je zelfs bij goede omstandigheden de bandenstructuren van de gasplaneet zien.

‘Vallende sterren’

Op 13 december 2012 vindt het maximum plaats van de meteorenzwerm Geminiden. Deze meteorenzwerm wordt veroorzaakt door stofdeeltjes die afkomstig zijn van de planetoïde Phaeton die beschouwd wordt als en uitgedoofde komeet. Rond 02u30 bevindt het radiant van deze zwerm zich op het hoogste punt aan de sterrenhemel op ongeveer 70° nabij de ster Castor in het sterrenbeeld Tweelingen. Bij ideale omstandigheden zijn er van deze meteorenzwerm meer dan 80 meteoren per uur te zien. Meteoren worden in de volksmond ook wel ‘vallende sterren’ genoemd en zijn niets meer dan een kortstondig lichtspoor dat men ziet wanneer een klein stofdeeltje (een meteoroïde) op ca. 100 km hoogte met een enorme snelheid (tot tientallen kilometers per seconde) in de atmosfeer van de Aarde terechtkomt. De meteoren van de Geminidenzwerm zijn vaak snel en laten korte sporen na. Ondanks het feit dat de piek van deze zwerm vrij hoog is, is de duur ervan met drie dagen vrij kort. Aangezien het Nieuwe Maan is op 13 december zorgt deze dus niet voor storend Maanlicht.

Deep-sky

De maand december is voor de meer gevorderde amateur-astronomen prima geschikt om om de nevel NGC 1990 waar te nemen. Deze reflectienevel bevindt zich in het sterrenbeeld Orion en heeft een schijnbare afmeting van 50,0’. Het object werd in 1786 ontdekt door William Herschel. Doordat dit een zwak en contrastarm object is, heeft men echter een behoorlijke telescoop nodig om iets van details te kunnen zien. Een andere prachtige nevel in het sterrenbeeld Orion is M42. Deze nevel, die ook gekend is als de ‘Grote Orionnevel’ is één van de meest bekende en waargenomen deep-sky objecten en is bij goede omstandigheden zelfs al te zien met een verrekijker. Het object is makkelijk terug te vinden aan de sterrenhemel aangezien het met het blote oog te zien is als een wazige vlek net onder de drie gordelsterren van Orion. M42 heeft een magnitude van 4,0 en zijn schijnbare afmeting bedraagt 66,0’. Deze prachtige, door jonge sterren, verlichte nevel bevindt zich op een afstand van 1 350 lichtjaar van de Aarde. Nog een nevel in het sterrenbeeld Orion die in december goed waar te nemen is, is NGC 2024. Deze emissienevel is ook gekend als de ‘Vlamnevel’ en bevindt zich op een afstand van 1 500 lichtjaar van de Aarde. Dit object heeft een schijnbare afmeting van 30,0’.

Einde van de wereld?

Er is over 21 december 2012 al heel veel geschreven en veel over verteld. Deze datum is het einde van de dertiende baktun van de Mayakalender en staat voor sommigen gelijk aan het ‘einde van de wereld’. De wereld zal die dag echter niet vergaan aangezien de kans dat deze wel zou vergaan even groot is als elke andere dag. Wat echter wel wetenschappelijk bewezen is, en waarover we ons minder zorgen moeten maken, is dat 21 december het begin is van de winter op het noordelijk halfrond (wintersolstitium). De Zon bereikt op 21 december haar meest zuidelijke declinatie en staat boven de Steenbokskeerkring. Op deze dag vinden bij ons de kortste dag en de langste nacht plaats. Dit is dan ook het ideale moment om de telescoop buiten te zetten en deep-sky objecten waar te nemen.

Kris Christiaens

Medebeheerder & hoofdredacteur van Spacepage.
Oprichter & beheerder van Belgium in Space.
Ruimtevaart & sterrenkunde redacteur.

Volg mij op Twitter: @KrisChristiaens

Dit gebeurde vandaag in 1892

Het gebeurde toen

De Franse astronoom Auguste Charlois ontdekt vanop een sterrenwacht nabij de Franse stad Nice de planetoïde 349 Dembowska. Deze 140 kilometer grote planetoïde heeft een hoog albedo en behoort tot de R-klasse van planetoïden. De planetoïde 349 Dembowska werd genoemd naar de Italiaanse astronoom Ercole Dembowski die een belangrijke bijdrage heeft geleverd aan wetenschappelijk onderzoek naar meervoudige stersystemen.

Ontdek meer gebeurtenissen

Het weerbericht op Mars

Geplande evenementen

Geen geplande evenementen
Meer Evenementen

Messier 93

Messier 93
M93, ook gekend als NGC 2447, is een kleine maar heldere open sterrenhoop in het sterrenbeeld Puppis (Achtersteven). De helderste sterren zijn blauwe reuzen van het spectraaltype B9. De tachtig…
Lees meer...

Steun Spacepage!

Deze website wordt aan onze bezoekers blijvend gratis aangeboden maar om de hoge kosten om de site online te houden te drukken moeten we wel het nodige budget kunnen verzamelen. Ook jij kunt uw bijdrage leveren door ons te ondersteunen met uw donatie zodat we u blijvend kunnen voorzien van het laatste nieuws en artikelen boordevol informatie.

100%

Sociale netwerken