donderdag, 19 december 2013 02:40

Gaia gaat de ruimte in Hot!

Geschreven door
Beoordeel dit item
(4 stemmen)
Artistieke impressie van de Europese Gaia satelliet in de ruimte Artistieke impressie van de Europese Gaia satelliet in de ruimte Foto: ESA

Op 19 december 2013 heeft de Europese ruimtevaartorganisatie ESA vanop zijn lanceerbasis in Frans-Guyana de Global Astrometric Interferometer for Astrophysics (Gaia) satelliet in de ruimte gebracht. Met dit ruimtetuig wil men de nauwkeurigste driedimensionale dynamische kaart van heel onze Melkweg ooit maken.

De twee ton zware Gaia satelliet werd op 19 december om 10u12 Belgische tijd in de ruimte gebracht door middel van een Russische Sojoez 2-1b draagraket die gelanceerd werd vanop het Sojoez lanceercomplex op de Europese lanceerbasis in Frans-Guyana. Iets meer dan 41 minuten na de start van de lancering werd de Europese satelliet succesvol uitgezet in de ruimte op een hoogte van ongeveer 2 000 kilometer. Dit was de zesde maal dat een Russische Sojoez raket werd gelanceerd vanop Frans-Guyana en was meteen ook de 1 813de lancering van een Sojoez raket. Na een reis van ongeveer 25 dagen zal de Gaia satelliet zich op een afstand van ongeveer 1,5 miljoen kilometer vanaf de Aarde bevinden, in een baan rond het zogenaamde Lagrangepunt L2. In een zogeheten ‘Lagrangepunt’ kan een ruimtetuig zonder aandrijving (behalve voor kleine correcties) een vaste relatieve positie behouden ten opzichte van twee hemellichamen die rond een gezamenlijk zwaartepunt draaien. Ieder tweelichamensysteem dat draait rond een gemeenschappelijk zwaartepunt (in dit geval de Zon en de Aarde) heeft vijf Lagrangepunten en het Lagrangepunt L2 bevindt zich op de as tussen Aarde en Zon, voorbij de Aarde. Deze locatie biedt heel wat voordelen aangezien men hier geen rekening hoeft te houden met gravitiatiekrachten en de satellietbaan hier geheel buiten de schaduwkegel van de Aarde ligt in een gebied met relatief weinig schadelijke straling. Astronomische waarnemingen verrichten vanuit deze locatie biedt dan ook een enorm voordeel op vlak van stabiliteit en onafgebroken waarnemingsmogelijkheden. Om ervoor te zorgen dat de temperatuur aan boord van Gaia constant 110 graden onder nul is, werd deze satelliet uitgerust met een zonnescherm dat een middellijn heeft van tien meter. Dit zonnescherm bestaat uit twaalf afzonderlijke segmenten, die zich na de lancering moeten uitvouwen zodat de instrumenten aan boord van de satelliet permanent in de schaduw worden gehouden.

Gaia launchLancering Gaia - Foto: Arianespace

Meer dan 1 miljard sterren in kaart brengen

Astronomen over de hele wereld kijken al jaren uit naar de Gaia missie aangezien dit de opvolger is van de Europese Hipparcos satelliet. De High Precision Parallax Collecting Satellite (Hipparcos) werd in 1989 in de ruimte gebracht en bracht de positie van meer dan 100 000 sterren met hoge nauwkeurigheid in kaart. Uiteindelijk moet Gaia nu gedurende vijf jaar lang waarnemingen verrichten waarbij wetenschappers de posities, afstanden en snelheden van meer dan 1 000 miljoen sterren tot magnitude 20 gaan bepalen met een nauwkeurigheid van ongeveer 10 miljoenste boogseconde. In de periode van vijf jaar zal Gaia onafgebroken de plaats, helderheid en kleur registreren van elk zichtbaar object dat binnen het gezichtsveld van deze satelliet valt. Door deze waarnemingen steeds te herhalen gedurende de duur van de missie (alles samen ongeveer zeventig keer), kunnen sterrenkundigen de afstand, snelheid en bewegingsrichting van elk van deze objecten berekenen. Om de waarnemingen zo goed en precies mogelijk te kunnen uitvoeren, werd deze satelliet uitgerust met twee telescopen en een digitale camera met een sensor van maar liefst één gigapixel. De twee telescopen aan boord van Gaia gaan de hoeken tussen sterren meten. Eigenlijk is Gaia dus een gigantische digitale camera met een ongeziene precisie. Gaia is zó precies dat de satelliet de diameter van een mensenhaar zou kunnen meten vanaf 1 000 kilometer afstand. Uiteindelijk moet Gaia ongeveer 1% van alle sterren in de Melkweg waarnemen en zal het ruimtetuig ook meer dan 100 000 objecten binnen ons zonnestelsel, zoals planetoïden, waarnemen. Daarnaast verwachten wetenschappers ook dat de Gaia satelliet duizenden nieuwe planeten buiten ons zonnestelsel en bruine dwergen zal ontdekken. Aangezien men de posities van sterren tientallen keren zal waarnemen, zal men ook kunnen bepalen hoe ons melkwegstelsel zich verder ontwikkeld en hoe dit er vroeger uitzag. Al deze waarnemingen moeten uiteindelijk leiden tot de meest nauwkeurige driedimensionale dynamische kaart van heel onze Melkweg.

GaiaDe Gaia satelliet ondergaat de laatste tests - Foto: ESA / CNES / Arianespace

Internationaal project

De Europese Gaia satelliet werd gebouwd door een internationaal industrieel team dat onder leiding stond van het Europese bedrijf EADS Astrium. De bedrijven die hebben meegewerkt aan de ontwikkeling en de bouw van Gaia zijn afkomstig uit Denemarken, Oostenrijk, België, Finland, Frankrijk, Duitsland, Ierland, Italië, Nederland, Noorwegen, Portugal, Spanje, Zweden, Zwitserland, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten. In België zijn de bedrijven AMOS, Thales Alenia Space Belgium en Spacebel betrokken geweest bij de bouw van Gaia alsook het Centre Spatial de Liège (SCL) waar tal van onderdelen voor deze satelliet werden getest. Om de gigantische hoeveelheid data die Gaia gaat leveren zo goed mogelijk te kunnen verwerken, werd het Data Processing and Analysis Consortium (DPAC) opgericht. Dit consortium bestaat uit meer dan 400 wetenschappers afkomstig uit achttien Europese landen. Binnen dit consortium staat België op de zevende plaats in termen van het aantal personen die geheel of gedeeltelijk hun tijd besteden aan de wetenschappelijke aspecten van de Gaia-missie. Het prijskaartje van het Gaia project wordt in totaal geschat op 740 miljhoen Euro, inclusief ontwikkeling, testen, lancering en de operationele levensduur. De Belgische inbreng in dit project wordt geraamd op ongeveer 20 miljoen euro.

Volg de Europese Gaia missie op het internet

Kris Christiaens

Medebeheerder & hoofdredacteur van Spacepage.
Oprichter & beheerder van Belgium in Space.
Ruimtevaart & sterrenkunde redacteur.

Volg mij op Twitter: @KrisChristiaens

Dit gebeurde vandaag in 1977

Het gebeurde toen

Lancering vanop de Bajkonoer lanceerbasis de Russische Sojoez 26 ruimtecapsule met aan boord de twee kosmonauten Yuri Romanenko en Georgi Grechko. Beide kosmonauten verblijven meer dan 90 dagen aan boord van het Russische ruimtstation Saljoet 6. Dit was de eerste langdurige ruimtemissie aan boord van Saljoet 6. Foto: Roscosmos

Ontdek meer gebeurtenissen

Het weerbericht op Mars

Geplande evenementen

Geen geplande evenementen
Meer Evenementen

Messier 102

Messier 102
M102 is een missend object in de bekende catalogus van Charles Messier. Er zijn twee mogelijke scenario's. Een eerste is dat Charles Messier een dubbele observatie heeft gedaan van M101…
Lees meer...

Steun Spacepage!

Deze website wordt aan onze bezoekers blijvend gratis aangeboden maar om de hoge kosten om de site online te houden te drukken moeten we wel het nodige budget kunnen verzamelen. Ook jij kunt uw bijdrage leveren door ons te ondersteunen met uw donatie zodat we u blijvend kunnen voorzien van het laatste nieuws en artikelen boordevol informatie.

100%

Sociale netwerken