Een nieuwe opname van het gebied rond de reflectienevel Messier 78, even ten noorden van de gordel van Orion, laat zien dat de nevel doorregen is met een ‘parelketting’ van kosmische stofwolken. Bij de waarnemingen, gedaan met de Atacama Pathfinder Experiment (APEX)-telescoop (1), is gebruik gemaakt van de warmtegloed van de interstellaire stofdeeltjes, die astronomen laat zien waar nieuwe sterren worden gevormd. Stof lijkt saai en oninteressant – een laagje vuil dat de schoonheid van een object aantast. Maar deze nieuwe opname van Messier 78 en omgeving, die de submillimeter-straling van stofdeeltjes in de ruimte toont, laat zien dat stof oogverblindend mooi kan zijn. Stof is van belang voor astronomen, omdat dichte wolken van gas en stof de kraamkamers van nieuwe sterren zijn.

Medio de negentiende eeuw waren wetenschappers enorm gefascineerd door de eigenschappen van de chemische elementen. In 1868 publiceerde de Russische chemicus Dmitri Mendelejev (1834-1907) het periodiek systeem van de elementen dat hij baseerde op het kaartspel patience. In 1895 ontdekte de Duitse natuurkundige Wilhelm Röntgen (1845-1923) de X-straling en werd daarmee de vader van de diagnostische radiologie. Eén jaar later ontdekte de Franse fysicus Henri Becquerel (1852-1908) bij toeval de radioactiviteit wanneer uraniumzout sporen naliet op een fotografische plaat. In 1900 gaf radioactiviteit-onderzoek aanleiding tot de ontdekking van Alpha en Beta straling door de Britse fysicus Ernest Rutherford (1871-1937) en Gammastraling door de Franse chemicus Paul Villard (1860-1934). Aan het begin van de twintigste eeuw waren de grenzen van het elektromagnetisch spectrum bekend vanaf laag-frekwentie radiostraling tot hoog-frekwentie gammastraling. Bovendien begon de Oostenrijkse natuurkundige Victor Hess (1883-1964), door middel van ballon vluchten, onderzoek naar kosmische straling. In 1912 stelde hij vast dat kosmische straling vanuit alle richtingen de Aardse atmosfeer binnendringt.

Om zoveel mogelijk mensen op de hoogte te houden van het laatste nieuws op vlak van sterrenkunde en ruimtevaart is Spacepage al enige tijd actief op enkele gekende sociale netwerksites. Zo heeft Spacepage zijn eigen Facebook en Twitter pagina's waar dagelijks interessante links, filmpjes of nieuwsberichten op verschijnen. Je kan ook reageren op één van de vele berichten waardoor deze sociale netwerksites de ideale virtuele ontmoetingsplaats zijn voor iedereen die geboeid is door sterrenkunde en/of ruimtevaart. Aangezien beelden vaak veel meer zeggen dan tekst heeft Spacepage ook zijn eigen YouTube-kanaal waar je meer dan honderd filmpjes kan op terugvinden. Kortom: dankzij de verschillende Spacepage-pagina's op de gekende sociale netwerksites blijf je nu ook altijd en overal op de hoogte van het laatste nieuws op vlak van sterrenkunde en ruimtevaart!

Spacepage op Facebook: http://www.facebook.com/spacepage.be
Spacepage op Twitter: http://twitter.com/#!/spacepagenieuws
Spacepage op Youtube: http://www.youtube.com/user/spacepagevideo

Een onderwerp als deze is gedoemd om onvolledig te zijn, toch poog ik een overzicht te geven van vrouwen die actief zijn of waren in de sterrenkunde. Waarom vrouwen? Omdat mannen de sterrenkunde domineren. Vrouwen werden (vroeger) niet geacht ’s nachts achter een telescoop naar de sterren en planeten te turen. Ook heden ten dage is het aantal vrouwen in een sterrenkundige vereniging of instelling meestal een fractie van het totaal aantal leden. De Internationale Astronomische Unie (zie Guidestar december 2010) telt momenteel 9.989 leden en daarvan zijn er 1.496 vrouwelijk, of 14,98%. De IAU voert campagnes om de vrouwelijke vertegenwoordiging te verhogen (http://www.sheisanastronomer.org). In België zijn er 113 leden van de IAU en daarvan zijn er 17 vrouwelijk (15,04%). Actieve lidstaten met momenteel de grootste percentages vrouwen zijn Argentinië (48 vrouwen - 36%), Roemenië (11 - 34%), Peru (1 - 33%), Mauritius (1 - 33%), Venezuela (5 - 29,4%), Thailand (4 - 28,5%) en de Filippijnen (1 - 25%). Albanïe, Macedonië en Trinidad en Tobago hebben telkens één lid: een vrouw, en halen dus 100%. In de Europese landen is Oekraïne koploper met 50 vrouwen (26,8%), gevolgd door Litouwen (4 - 26,6%), Bulgarije (14 - 26,4%), Italië (138 - 24,8%), Frankrijk (167 - 24,31%) en Portugal (10 - 23%).

Iedereen met interesse in sterrenkunde in hoogenergetische straling zou XMM-Newton moeten kennen, de Europese ruimtetelescoop die waarnemingen verricht in röntgenstraling. Voluit staat het voor X-ray Multi-mirror Mission en dat zegt iets over de gebruikte technologie. Elk van de drie telescopen van 58 cm diameter met scherende invaloptiek bestaat uit 58 spiegelsegmenten. De telescopen zijn de grootste van dat type die ooit in de ruimte werden gebracht, ze hebben een brandpuntsafstand van 7,5 m. Alle spiegels samen hebben een oppervlakte van meer dan 120 vierkante meter. Hij werd op 10 december 1999 gelanceerd, het was de eerste commerciële vlucht van de Ariane 5. De waarnemingen begonnen in juni 2000. Omdat hij niet kan waarnemen in de stralingsgordels van de Aarde bevindt dit observatorium zich steeds minstens 20 000 kilometer van de Aarde. Op het hoogste punt van zijn elliptische baan, op ongeveer 100 000 kilometer, is hij ideaal geplaatst om gedurende lange tijd hetzelfde object te kunnen bestuderen.

Spacepage dochterpagina's

• Belgium in Space (Ruimtevaart in België)
• Poollicht.be (real-time zonne-activiteit)

Ruimtevaartagentschappen

• Agência Espacial Brasileira (AEB) - Brazilië
• Agenzia Spaziale Italiana (ASI) - Italië
• UK Space Agency - UK
• Canadian Space Agency (CSA) - Canada
• Centre National d'Etudes Spatiales (CNES) - Frankrijk
• Comision Nacional de Actividades Espatiales (CONAE) - Argentinië
• Deutschen Zentrums für Luft- und Raumfahrt (DLR) - Duitsland
• European Space Agency (ESA) - Europa
• Indian Space Research Organisation (ISRO) - India
• Japan Aerospace Exploration Agency (JAXA) - Japan
• National Aeronautics and Space Administration (NASA) - USA
• National Space Agency of the Republic of Kazakhstan (Kazcosmos) - Kazachstan
• National Space Research and Development Agency (NASRDA) - Nigeria
• Netherlands Space Office (NSO) - Nederland
• Russian Federal Space Agency (Roscosmos) - Rusland
• Space and Upper Atmosphere Research Commission (SUPARCO) - Pakistan
• Swedish National Space Board (SNSB) - Zweden

Internationale bedrijven actief in de ruimtevaart

• ATK
• Ball Aerospace & Technologies Corp.
• Bigelow Aerospace
• Dutch Space
• EADS Astrium
• Lockheed Martin Space Systems Company
• MDA
• Orbital Sciences Corporation
• QinetiQ Space
• S.P. Korolev Rocket and Space Corporation
• Samara Space Centre
• Swedish Space Corporation
• Thales Alenia Space

Commerciële lanceerbedrijven

• Arianespace
• Eurockot Launch Services
• International Launch Services
• ISC Kosmotras
• Orbital Sciences Corporation
• SpaceX
• Starsem
• United Launch Alliance

Astronomische instanties

• American Astronomical Society (AAS) - USA
• Astronomical Society of Australia (ASA) - Australië
• Astronomische Gesellshaft (Duitsland)
• British Astronomical Association (BAA) - UK
• European Astronomical Society (EAS) - Europa
• European Southern Observatory (ESO) - Europa
• International Astronomical Union (IAU) - Internationaal
• Irish Astronomical Society - Ierland
• Royal Astronomical Society (RAS) - UK
• Royal Astronomical Society of Canada (RASC) - Canada
• SETI Institute - USA
• The Planetary Society - USA
• Vereniging Voor Sterrenkunde (VVS) - Vlaanderen

Astronomische observatoria (wereldwijd)

• Australian Astronomical Observatory - Australië
• Cincinnati Observatory - USA
• David Dunlap Observatory - Canada
• Gemini Observatory USA
• Gran Telescopio Canarias - Spanje
• Griffith Observatory - USA
• Jodrell Bank - UK
• Kitt Peak National Observatory - USA
• Koninklijke Sterrenwacht van België - België
• Liverpool Telescope - UK
• l'Observatoire de Paris - Frankrijk
• Large Binocular Telescope Observatory - USA
• Leiden Observatory - Nederland
• Lowell Observatory - USA
• Mount Wilson Observatory - USA
• National Astronomical Observatory of Japan - Japan
• National Radio Astronomy Observatory (NRAO) - USA
• Pic du Midi - Frankrijk
• South African Astronomical Observatory (SAAO) - Zuid-Afrika
• Subaru Telescope - Japan
• Telescopio Nazionale Galileo - Italië
• W.M. Keck Observatory - USA
• Wide Angle Search for Planets - Diverse landen
• William Herschel Telescope - UK

Fabrikanten telescopen

• Celestron
• Coronado
• Lunt Solar Systems
• Meade Instruments
• Orion Telescopes & Binoculars
• Obsession Telescopes
• Sky-Watcher
• Stellarvue
• Takahashi Telescopes
• Telescope Engineering Company
• Vixen Optics
• William Optics

Magazines

• Air & Space Magazine (luchtvaart / ruimtevaart)
• Astronomy (sterrenkunde)
• Astronomy Now (sterrenkunde)
• Sky & Telescope (sterrenkunde)
• Skynews (sterrenkunde)
• Spaceflight (ruimtevaart)
• Zenit (sterrenkunde / ruimtevaart / weerkunde)

De Universiteit van Manchester en Jodrell Bank, de best gekende sterrenkundige site in Groot Brittannië, zijn uitgekozen tot hoofdkwartier van de Square Kilometer Array (SKA), een radio astronomie interferometer die tegen 2022 werelds grootste telescoop zal worden! In juli 2003 werd het “memorandum of understanding” voor de SKA getekend tijdens de Internationale Astronomische Unie (IAU) bijeenkomst in Sydney – Australië. Het westen van Australië is overigens één van de mogelijke sites om de enorme radio interferometer te huisvesten. Andere mogelijke “radio stille” gebieden zijn gelegen in het zuiden van China, Zuid-Afrika en Argentinië.

Ook voor dit jubileumjaar trekken we naar de Westhoek, meer bepaald het domein de Palingbeek rondom Volkssterrenwacht Astrolab Iris, voor de grootste star-party van de Benelux. Volkssterrenwacht Astrolab Iris blijft de ‘place to be’ en ook het succesvolle concept blijft onveranderd. Het hemeljournaal op vrijdag is de kick-off. Daarna volgt een praktische toelichting. Op zaterdagnamiddag kunnen de deelnemers een aantal interessante lezingen volgen die allen te maken hebben met praktische sterrenkunde zoals:

- Kurt Christiaens die het zal hebben over zijn grote passie: Deepsky
- Emil Kraaikamp bespreekt het beeldverwerkingsprogramma AutoStakkert!
  (Emil organiseert ‘s avonds ook een workshop om dit  te leren gebruiken)
- Ronny De Laet komt het boek The Casual Sky Observers Guide bespreken
- Jean-Pierre Grootaerd geeft een voordracht over het telescoopbouw-project voor scholen
- Dirk Devlies geeft een voordracht over astronomische software

Maar het belangrijkste blijft natuurlijk het waarnemen zelf. Bij helder (en minder helder) weer worden de telescopen opgesteld rond de sterrenwacht en wordt er waargenomen tot in de vroege uurtjes. Ook met de NMPT van de Astrolab Iris sterrenwacht (een 68cm newton-telescoop) kan er, onder begeleiding, waargenomen worden. Dit jaar krijgen de eerste 50 deelnemers een leuke attentie in de vorm van een originele SDO (Solar Dynamics Observatory) patch en pin! Zoals de traditie het wil worden ook de Messier-certificaten uitgedeeld aan Belgische laureaten en kunnen de bezoekers hun instrumentarium uitbreiden dankzij de aanwezige astro-shops. Inschrijven dient u te doen via de vernieuwde website op www.starnights.be. Er zijn speciale voorwaarden voor jongeren en voor wie het hele weekend komt. Op de website kan je ook het programma bekijken alsook enkele praktische zaken raadplegen.

Alvast tot dan!
Het AEG team.

Onderzoekers van de Amerikaanse University of Arizona, NASA en het Naval Research Laboratory zijn er van overtuigd dat de komeet Wild 2 ooit water moet hebben gehad. Tot deze conclusie is men gekomen na uitgebreid onderzoek van microscopische stofdeeltjes afkomstig van de komeet die door de Amerikaanse ruimtesonde Stardust in 2006 naar de Aarde gebracht zijn. Het is de eerste maal dat wetenschappers hier een direct bewijs voor ontdekken. Wetenschappers gaan ervan uit dat kometen bevroren klompen van ijs en gruis zijn doordat deze hemellichamen zich vaak heel ver van de zon begeven in de zogenaamde 'Kuipergordel'. Doordat men in de stofdeeltjes van de komeet Wild 2 het zwavelhoudende mineraal kubaniet heeft ontdekt, is men ervan overtuigd dat er op de komeet ooit vloeibaar water moet geweest zijn aangezien dit mineraal enkel kan ontstaan onder invloed van vloeibaar water bij temperaturen boven de 50 graden Celsius. Op de vraag hoe het komt dat de bevroren komeet ooit zo warm is geweest, heeft men momenteel nog geen duidelijk antwoord. De onderzoekers vermoeden dat de komeet plots moet zijn verhit als gevolg van een inslag of dat de komeet ooit moet hebben deel uitgemaakt van een nog groter hemellichaam dat is opgewarmd door het verval van radioactieve elementen. De komeet Wild 2 is 5,5 op 4 kilometer groot en werd in 1978 ontdekt door de Zwitserse astronoom Paul Wild. NASA lanceerde in 1999 het Stardust ruimtetuig richting Wild 2 dat in januari 2004 langs de komeet vloog en er stofdeeltjes van opving.

De Zon, cruciaal voor alle leven op Aarde, is ongetwijfeld het belangrijkste hemellichaam in ons zonnestelsel. De Zon werd millennia lang aanbeden als een godheid, totdat 17de eeuwse astronomen zoals Christiaan Huygens (1629-1695) en Johannes Hevelius (1611-1687) serieus filosoferen over de idee dat de Zon een ster is. Op het einde van de 19de eeuw is de Italiaanse priester & astronoom Angelo Secchi (1818-1878), een pionier in astronomische spectroscopie (licht analyse), de eerste om de sterren op te delen in vijf klassen naargelang hun kleur en spectroscopische vingerafdruk. Hij was de eerste wetenschapper om de Zon daadwerkelijk als een ster te bestempelen en zijn werk lag aan de basis van de Harvard spectraal klassen (O B A F G K M – L T) waarbij de sterren worden gecatalogiseerd volgens het spectrum van hun uitgestraalde licht. Omstreeks 1910, stelden de Deense astrofysicus Ejnar Hertzsprung (1873-1967) en de Amerikaanse astronoom Henry Russell (1877-1957) de relatie tussen lichtkracht en spectraal klasse vast en hun classificatie geeft inzicht in de evolutie van sterren. Onze Zon is momenteel een gele ster van spectraal klasse G2 en bevindt zich halverwege haar 10 miljard jaar lange levenscyclus in de hoofdreeks van het Hertzsprung-Russell diagram.