In de vroege ochtend van woensdag 6 juni 2012 (Belgische tijd) vindt er een Venusovergang plaats. Dit schouwspel is één van de astronomische hoogtepunten van de afgelopen jaren en is een zeer zeldzame gebeurtenis. Zo heeft men sinds het begin van onze jaartelling slechts 26 maal een Venusovergang kunnen aanschouwen. Tijdens een zogenaamde 'Venusovergang' zien we vanop Aarde de planeet Venus voor de Zon schuiven. In de praktijk zien we hoe Venus zich als een klein zwart bolletje voor de Zon beweegt. Dergelijk verschijnsel valt enkel waar te nemen bij de zogenaamde binnenplaneten doordat hun banen zich tussen de Zon en de Aarde bevinden. De volledige overgang op 6 juni duurt bijna zeven uur waarvan enkel het laatste gedeelte in België en Nederland zal te zien zijn wanneer de Zon 's morgens opkomt. Waarnemers kunnen de overgang in België en Nederland vanaf 05u21 zien tot het einde van de overgang om 06u55. Aangezien de volgende Venusovergang pas op 11 december 2117 zal te zien zijn, zal de Venusovergang op 6 juni door miljoenen mensen op Aarde aanschouwt en gefotografeerd worden. Ook vanuit de ruimte zal men dit uitzonderlijk sterrenkundig fenomeen waarnemen. Zo is men van plan de Hubble ruimtetelescoop onrechtstreeks naar de Venusovergang te laten kijken door de Maan te observeren. De Maan reflecteert het licht afkomstig van de Zon en dus ook het licht van de planeet Venus. Sterrenkundigen willen op die manier de chemische samenstelling van het licht van Venus onderzoeken aangezien dit licht via de Maan zal opgevangen worden door de instrumenten aan boord van de legendarische Hubble Space Telescope. Indien u dit uniek verschijnsel zelf wil bewonderen, kan u zich steeds wenden tot één van de vele volkssterrenwachten in Vlaanderen en Nederland. Spacepage zal dit astronomisch evenement eveneens op de voet volgen en vragen of opmerkingen in verband met de Venusovergang kan u altijd posten in het bijhorende forum-topic.

LET OP: KIJK NOOIT RECHTSTREEKS NAAR DE ZON ZONDER BESCHERMING!!!

In de maand mei staan de planeten Mercurius en Jupiter dicht bij de Zon waardoor deze aan de hemel niet waarneembaar zijn. De heldere planeet Venus is 's avonds nog steeds zeer goed in het noordwesten te zien. Eind mei verdwijnt Venus uiteindelijk in de avondgloed. De 'rode planeet' Mars is in de maand mei van 's avonds tot na middernacht waarneembaar in het sterrenbeeld Leeuw nabij de ster Regulus. De mooiste planeet uit ons zonnestelsel, Saturnus, is in de maand mei van 's avonds tot lang na middernacht goed zichtbaar nabij de ster Spica in het sterrenbeeld Maagd. Liefhebbers van meteorenzwermen worden in mei opnieuw verwend aangezien op 6 mei 2012 de meteorenzwerm Eta-Aquariden zijn maximum bereikt. De radiant van deze zwerm staat rond 09u00 in het hoogste punt aan de hemel, op 37° boven de horizon, in het sterrenbeeld Waterman. Onder goede omstandigheden kan men uit deze zwerm ongeveer 37 meteoren per uur waarnemen die gekend zijn om hun snelheid en nalichtende sporen. Doordat op 6 mei om 06u00 Belgische tijd de Zon al opkomt, kan men de Aquariden die dag het best waarnemen rond 04u30. Dit jaar is de Maan echter een grote stoorzender aangezien het die dag ook Volle Maan is. De Volle Maan in mei 2012 heeft ook iets meer te beiden dan anders. Zo staat de Maan op 6 mei 2012, in zijn elliptische baan rondom onze planeet, het dichtst tot de Aarde. De afstand van onze trouwe buur tot het midden van de Aarde bedraagt op 6 mei omstreeks 05u35 Belgische tijd slechts 356 955 kilometer. De Maan zal die dag een schijnbare diameter hebben van 33'29". In sterrenkundige kringen noemen we dit verschijnsel een 'perigeum Maan' maar in de media en bij het grote publiek wordt er dan vaak gesproken van een 'supermaan' aangezien de Maan op dat moment 14% groter en 30% helderder is dan een 'normale' Volle Maan. Dit verschil kan je het best zien bij het opkomen van de Maan net boven de horizon. De maand mei is ook zeer goed geschikt om de bolvormige sterrenhoop Messier 5 waar te nemen. Deze prachtige bolhoop is terug te vinden in het sterrenbeeld Slang en heeft magnitude 5,8 waardoor deze al met een verrekijker of een kleine telescoop te bewonderen is. Ook een andere bolvormige sterrenhoop, Messier 80, kan men in de maand mei eveneens zeer goed waarnemen. Dit deep-sky object is terug te vinden in het sterrenbeeld Schorpioen en heeft magnitude 7,2. 

Onze planeet krijgt op donderdag 8 maart wellicht te maken met één van de grootste zonnestormen in jaren. De zonnestorm is afkomstig van een uitbarsting op de Zon afgelopen dinsdag waarbij elektrisch geladen deeltjes de ruimte ingeslingerd werden onder de vorm van een zogenaamde 'coronale massa-ejectie' (CME). Het zou om de zwaarste zonnestorm gaan in vijf jaar tijd. Volgens experts zullen deze deeltjes vandaag rond 13u00 de Aarde bereiken en kan de storm nog tot en met vrijdag duren. De wolk met deeltjes zal de Aarde raken met een snelheid van 6.400.000 kilometer per uur. Doordat in de poolstreken van de Aarde het magnetisch veld onze planeet het minst beschermd, zal het effect van de zonnestorm dan ook aan de polen het sterkst zichtbaar zijn onder de vorm van het prachtige poollicht. Dergelijke zware zonnestormen zijn niet zonder risico aangezien de elektrisch geladen deeltjes gevoelige apparatuur aan boord van communicatiesatellieten, navigatiesystemen of zendapparatuur schade kunnen toebrengen of deze ernstig kunnen verstoren. Eind januari 2012 veroorzaakte onze ster ook al een grote zonnestorm en werden enkele vliegtuigen uit voorzorg omgeleid. Het is dan ook niet uitgesloten dat het vliegverkeer vandaag en morgen hinder kan ondervinden en apparatuur in de war kan geraken. Toch blijft het zeer moeilijk om de gevolgen van een dergelijke storm te voorspellen. Wil je je meer leren over uitbarstingen op de Zon, zonnevlekken of poollicht? Bezoek dan onze dochterpagina Poollicht.be waar je in real-time de activiteit van onze ster op de voet kan volgen! www.poollicht.be

Mariner 10 was een Amerikaanse onbemande ruimtemissie waarbij een ruimtetuig een bezoek bracht aan de planeten Venus en Mercurius. Dit was de laatste missie uit NASA’s Mariner programma en was de eerste missie waarbij een ruimtetuig een bezoek bracht aan de kleine planeet Mercurius. Met deze laatste Mariner missie wou men zoveel mogelijk leren over de planeet Mercurius die zich in ons zonnestelsel het dichtst bij de Zon bevindt. Daarnaast wou men met de Mariner 10 voor het eerst ook het principe achter de interplanetaire zwaartekrachtslinger uittesten door het ruimtetuig op zijn reis naar Mercurius langs de planeet Venus te laten vliegen. Hierdoor zou Mariner 10 een extra versnelling krijgen en zou zijn baan gewijzigd worden. Deze techniek zou later nog zeer vaak toegepast worden bij onbemande ruimtemissies waarbij ruimtetuigen bezoekjes brachten aan meer dan één planeet in ons zonnestelsel. Dankzij de Mariner 10 ruimtemissie kregen we ondermeer voor het eerst een blik te zien van het verlaten oppervlak van Mercurius en beschikten ingenieurs nu over een nieuwe techniek om ruimtetuigen het zonnestelsel te laten verkennen.

Een internationaal team van sterrenkundigen en wetenschappers hebben met behulp van ondermeer de Kecktelescoop op Hawaii een exoplaneet ontdekt die mogelijk 'leefbaar' kan zijn. De planeet draait om de ster Gliese 667C en bevindt zich slechts 22 lichtjaar van de Aarde. Wat de planeet mogelijk 'leefbaar' maakt is het feit dat deze minstens 4,5 keer zo zwaar is als de Aarde waardoor dit officieel een zogenaamde 'superaarde' is. Daarbij moet ook gezegd worden dat de planeet éénmaal om de 28 dagen zijn moederster cirkelt. Ondanks de kleine afstand tot de moederster betekent dit niet dat het extreem heet is op deze exoplaneet aangezien de ster een zwakke rode dwerg is van de M-klasse. Deze ster is veel kleiner en driemaal zo licht als de Zon. De warmte die de planeet ontvangt van zijn moederster is te vergelijken met de warmte die de Aarde opvangt van de Zon. Volgens wetenschappers is Gliese 667Cc hierdoor de beste kandidaat voor omstandigheden die water en wellicht ook leven mogelijk maken zoals wij dit kennen. De planeet werd ontdekt door de 'schommelingen' van de moederster te bestuderen. Door de gravitatiekracht van de exoplaneet 'schommelt' de moederster. Deze schommelingen kan men afleiden uit een een Doppler-verschuiving van de spectraallijnen van de ster. Dit is niet de eerste exoplaneet die men rond Gliese 667C ontdekt. Enkele jaren geleden werd al een zogenaamde 'hete superaarde' ontdekt die éénmaal om de zeven dagen om de ster cirkelt. Astronomen vermoeden dat er zich nog meer planeten rond deze bijzondere ster bevinden aangezien men aanwijzingen heeft van een derde superaarde en een gasreus. Wat Gliese 667C en zijn planetenstelsel nog meer bijzonder maakt is dat deze ster deel uitmaakt van een drievoudig stersysteem.

De Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA heeft reden tot feest. Het is inmiddels al acht jaar geleden dat de Mars Exploration Rover Opportunity landde op het oppervlak van de planeet Mars. Nadat Opportunity op 28 juni 2003 gelanceerd werd, landde het 180 kilogram zware robotwagentje op 25 januari 2004 in de Eaglekrater op de Meridiani Planum vlakte van de 'rode planeet'. Tegelijk werd er nog een tweede Mars Exploration Rover, genaamd Spirit, naar Mars gestuurd die drie weken eerder dan de Opportunity landde op het Marsoppervlak. In tegenstelling tot de Spirit, waarvan de missie op 25 mei 2011 werd stopgezet, rijdt Opportunity nog steeds rond op het oppervlak van Mars. Zo had Opportunity in november 2011 al meer dan 34 kilometer afgelegd op Mars. Oorspronkelijk zouden de missies van beide Marswagentjes ongeveer 90-Marsdagen (ongeveer drie maanden) duren maar door hun vele ontdekkingen en grote wetenschappelijke waarde werden de missies vele malen verlengd. Nadat de Opportunity was geland in de Eaglekrater werd het wagentje naar de Endurancekrater en Erebuskrater gestuurd. Eind september 2006 bereikte Opportunity vervolgens de Victoriakrater waar het wagentje de rand van de inslagkrater verkende. Na twee jaar onderzoek van de Victoriakrater begaf Opportunity zich in augustus 2008 naar de veel grotere Endeavourkrater. Drie jaar later, in augustus 2011, kwam Opportunity uiteindelijk aan bij de 22 kilometer grote Endeavourkrater. Dankzij de missie van Opportunity konden wetenschappers vaststellen dat de Meridiani Planum vlakte ooit de bodem van een zee moet geweest zijn. Daarnaast onderzocht Opportunity ook de eerste meteoriet op een andere planeet en kon men voor het eerst een temperatuursprofiel opmaken van de Marsatmosfeer. Spacepage en zijn medewerkers wensen Opportunity dan ook een héél gelukkige verjaardag!

Een internationaal team, onder wie drie astronomen van de Europese Zuidelijke Sterrenwacht (ESO), heeft de techniek van gravitationele microlensing gebruikt om te meten hoe algemeen planeten in de Melkweg zijn. Na zes jaar onderzoek, waarbij miljoenen sterren zijn gevolgd, komt het team tot de conclusie dat planeten bij sterren eerder regel dan uitzondering zijn. De resultaten zullen op 12 januari in Nature verschijnen. De afgelopen zestien jaar hebben astronomen meer dan zevenhonderd exoplaneten ontdekt (1). Ook is een begin gemaakt met het onderzoek van de spectra (eso1002) en atmosferen (eso1047) van deze werelden. Hoewel het onderzoek van de eigenschappen van afzonderlijke exoplaneten ontegenzeggelijk waardevol is, wacht de fundamentele vraag hoe algemeen planeten in de Melkweg zijn nog op een antwoord.

In een system waar drie hemellichamen rond elkaar draaien, en waarvan één een verwaarloosbare massa heeft ten opzichte van de twee andere, zullen vijf punten voorkomen die voor dat lichtste object relatief stabiele punten zijn ten opzichte van de twee andere objecten. Deze punten zijn de Lagrangepunten of libratiepunten (van het Latijns voor evenwicht). Meestal worden de twee zwaarste objecten aangeduid met A en B en is B ook een stuk lichter dan A. De Lagrangepunten krijgen de aanduiding L1 tot en met L5. Het zijn evenwichtspunten in het gravitatieveld van A en B, waar de gravitatie en A en B elkaar zowat opheffen. In het zonnestelsel kunnen de ‘zware’ objecten bijvoorbeeld de Zon en een planeet zijn of een planeet en een maan. Het derde object kan dan onder andere een andere maan, een planetoïde of een ruimtesonde zijn.

De Verenigde Staten hebben op zaterdag 26 november met succes een nieuwe Marsrover in de ruimte gebracht. Om 16u02 Belgische tijd vertrok vanop de Amerikaanse lanceerbasis Cape Canaveral in Florida een Atlas V 541 draagraket met aan boord de 900 kilogram zware Marswagen Curiosity. Ongeveer 44 minuten na de start van de lancering werd de vracht losgekoppeld van de laatste rakettrap waarna Curiosity kon beginnen aan zijn reis naar de planeet Mars. Curiosity maakt deel uit van NASA’s Mars Science Laboratory en met dit 2,3 miljard dollar duur onderzoeksproject willen wetenschappers vooral nagaan of Mars ooit leven heeft gekend. Daarnaast moet Curiosity ook prachtige foto's en filmpjes maken in HD van het Marsoppervlak en zal het rijdend laboratorium uitvoerig bodemonderzoek verrichten. Indien de reis naar Mars vlekkeloos verloopt, moet de rover, die de omvang heeft van een Mini-Cooper wagen, in augustus 2012 aankomen bij de ‘rode planeet’ waar het gevaarte op een heel complexe manier tot in de 154 kilometer grote Gale-krater zal gebracht worden. Deze 4,5 kilometer diepe krater heeft een eigen berg zo groot als de Mont Blanc in de Alpen. Wetenschappers kozen deze locatie uit omdat er structuren te zien zijn die vermoeden dat in de Gale-krater ooit vloeibaar water heeft gestroomd. De landing op Mars wordt ongetwijfeld het meest spannende moment van de hele missie aangezien NASA koos voor een zeer gesofisticeerd systeem. Zo moet Curiosity door middel van afremraketten, een speciale afdalingsmodule, parachutes, hijskranen en kabels een zachte landing maken op het Marsoppervlak. De vorige twee Amerikaanse Marswagentjes, Spirit en Opportunity, werden door middel van parachutes en airbags tot op het oppervlak van Mars gebracht.

Astronomen die gebruik maken van ESO’s geavanceerde exoplanetenjager HARPS hebben vandaag een rijke buit van meer dan vijftig nieuwe exoplaneten gepresenteerd. Zestien van deze exoplaneten zijn ‘superaardes’, en één daarvan bevindt zich in de leefbare zone van zijn ster. Door de eigenschappen van alle tot nu toe met HARPS gevonden planeten te onderzoeken, hebben de astronomen ontdekt dat ongeveer vier van de tien sterren die op de zon lijken minstens één planeet hebben die lichter is dan Saturnus. De HARPS-spectrograaf van de 3,6-meter telescoop van de ESO-sterrenwacht op La Silla (Chili) is de meest succesvolle planetenzoeker ter wereld (1). Het HARPS-team, onder leiding van Michel Mayor (Universiteit van Genève, Zwitserland), heeft vandaag de ontdekking gepresenteerd van meer dan vijftig nieuwe exoplaneten, waaronder zestien superaardes (2). Nooit eerder werden zoveel van zulke planeten tegelijkertijd aangekondigd (3). De presentatie van de nieuwe ontdekkingen vindt plaats bij een conferentie over extreme planetenstelsels in Wyoming (VS), waar 350 exoplaneetdeskundigen bijeenkomen.