Sterrenkundigen hebben met behulp van de 6,5 meter Baade-telescoop op de Las Campanas sterrenwacht in Chili twee nieuwe maantjes ontdekt rondom de reuzenplaneet Jupiter. De twee kleine maantjes werden in september 2011 al ontdekt en zijn ongeveer één kilometer groot. De twee bewegen zich in wijde, trage banen om Jupiter en hebben een omlooptijd van 580 en 726 dagen. Astronomen vermoeden dat de twee mini-maantjes stukjes van een komeet of asteroïde zijn die ooit werd gevangen door de zwaartekracht van de reuzenplaneet. De twee maantjes, die de namen S/2011 J1 en S/2011 J2 dragen, maken deel uit van de zogenaamde 'retrograde' zwerm van Jupiter. Deze zwerm bestaat uit kleine maantjes die op grote afstand en in verkeerde richting rond Jupiter draaien (tegen de draairichting van de planeet). De banen van de retrograde objecten rondom Jupiter zijn ook sterk geheld en zeer excentrisch. Wetenschappers vermoeden dat er zich nog veel meer van deze objecten in de retrograde zwerm bevinden. Tot op heden staat de teller van het aantal gekende Jupitermanen op 67.

De Amerikaanse Kepler ruimtetelescoop blijft astronomen verbazen. De planetenjager heeft maar liefst elf nieuwe planetenstelsels aan zijn lijst van ontdekkingen toegevoegd. Alles samen bevatten deze stelsels minstens 26 exoplaneten. Hierdoor is het aantal ontdekte Kepler-planeten in één keer verdubbeld. De nieuwe exoplaneten verschillen in grootte van anderhalf keer de Aarde tot groter dan Jupiter en bewegen op kleine afstanden om hun moedersterren. Zo variëren hun omlooptijden van 6 tot 143 dagen en staan ze allemaal dichter tot hun moederster dan de planeet Venus tot de Zon. Aangezien de pas ontdekte exoplaneten op kleine onderlinge afstanden om hun moederster draaien, is hun onderlinge aantrekkingskracht dan ook groot genoeg om elkaars baanbewegingen te versnellen of te vertragen. Net als de andere exoplaneten die Kepler al ontdekte, werden ook deze planeten ontdekt door de helderheden van meer dan 150 000 sterren in de gaten te houden in de sterrenbeelden Lier en Zwaan. Zodra er, vanaf de Aarde gezien, een planeet voor zijn moederster schuift, wordt het licht van de ster iets verduisterd en zal Kepler dit meten. Voor de ruimtetelescoop is drie keer zo een dip in de lichtsterkte van de ster genoeg om de massa, omvang en en omlooptijd te achterhalen van de exoplaneet. Het bestaan van meerdere exoplaneten om één ster kan dan weer afgeleidt worden uit wisselende omlooptijden. Tot op heden heeft Kepler al meer dan 2300 kandidaat-planeten ontdekt waarvan in iets meer dan zestig gevallen hun bestaan werd bevestigd door vervolgwaarnemingen met andere telescopen.

De Amerikaanse Kepler ruimtetelescoop heeft de kleinste exoplaneet ooit ontdekt. De planeet kreeg de naam Kepler-10b en is slechts 1,4 maal zo groot als de Aarde. Kepler-10b is meteen ook de eerste rotsachtige exoplaneet die ontdekt werd met behulp van de Kepler ruimtetelescoop. De planeet werd ontdekt aan de hand van een helderheidsafname bij de moederster. De zeer gevoelige lichtmeter aan boord van de ruimtetelescoop kan herderheidsdipjes, die optreden wanneer de exoplaneet vanaf de Aarde gezien voor zijn moederster beweegt, met een zeer grote nauwkeurigheid meten. Wetenschappers kunnen vervolgens de afmetingen van een exoplaneet achterhalen door de grootte van de helderheidsdip te bestuderen. Ook de afstand van de exoplaneet tot zijn moederster kan men achterhalen door de tijd te berekenen die zich tussen twee achtereenvolgende planeetovergangen bevindt. Kepler-10b heeft een omlooptijd van minder dan één dag waardoor deze kleine exoplaneet zich op slechts drie miljoen kilometer van zijn moederster staat (meer dan 20 maal dichter dan Mercurius tot de zon). Door deze korte afstand is de oppervlaktetemperatuur op Kepler-10b zeer hoog waardoor enige vorm van leven dan ook onmogelijk is. De planeet zou volgens onderzoekers 4,6 maal zo zwaar zijn als de Aarde en heeft een gemiddelde dichtheid van 8,8 gram per kubieke meter. De ontdekking van Kepler-10b is het resultaat van acht maanden onderzoek.

Het zijn opnieuw boeiende tijden voor iedereen die geïnteresseerd is in exoplaneten. Na de ontdekking door Europese sterrenkundigen van een planetenstelsel dat gelijkenissen vertoont met ons zonnestelsel maakte het wetenschappelijke team achter de Amerikaanse Kepler ruimtetelescoop eveneens een belangrijke ontdekking bekend. Kepler ontdekte rondom een ster in het sterrenbeeld Lier twee planeten die te vergelijken zijn met de planeet Saturnus. Beide exoplaneten hebben omlooptijden van 19 en 38 dagen en werden ontdekt door middel van de overgangsmethode waarbij het licht van een ster gedurende korte tijd iets zwakker is aangezien de exoplaneet zich voor deze ster beweegt. De exoplaneten Kepler-9b en Kepler-9c bevinden zich op een afstand van ongeveer 2 300 lichtjaar van de Aarde. De rotatiesnelheid van de twee exoplaneten is niet constant en schommelt door de enorme gravitationele krachten tussen beide planeten. De Kepler-onderzoekers hebben ook aanwijzingen gevonden van een derde planeet in het planetenstelsel. Deze derde exoplaneet zou anderhalf keer zo groot zijn als de Aarde en zou een omlooptijd hebben van 1,6 dagen. Door de korte omlooptijd bevindt deze exoplaneet zich zeer dicht tot zijn moederster waardoor de temperatuur op deze 'superaarde' ongeveer 1 900 graden Celsius bedraagt. In tegenstelling tot Kepler-9b en Kepler-9c zou de derde exoplaneet in het stelsel niet bestaan uit gas maar wel uit gesteente. Astronomen moeten wel het bestaan van de derde planeet nog bevestigen. De in maart 2009 gelanceerde Kepler ruimtetelescoop houdt de helderheid van 156 000 sterren continu in de gaten. Het 590 miljoen euro dure observatorium werd speciaal ontwikkeld om planeten als de Aarde op te sporen.

Korte inleiding

Nereïde werd in 1949 ontdekt door Gerard Kuiper en is de derde grootste maan van Neptunus. Veel informatie over dit object hebben wetenschappers niet aangezien de Voyager 2 ruimtesonde zich op een afstand van 4,7 miljoen kilometer bevond van deze maan toen het tuig langs Neptunus vloog. Opvallend aan deze onregelmatige maan is zijn hoge excentriciteit waardoor dit object zich op een bepaald moment op slechts 1.372.000 kilometer van Neptunus bevindt en op andere momenten 9.655.000 kilometer van de gasreus verwijdert is.

De rode dwerg Gliese 581 is een ster van magnitude 10.56 en spectraalklasse M3V in het sterrenbeeld weegschaal (Libra), en is niet zichtbaar met het blote oog. De afstand van deze zogenaamde “M-dwerg” tot de aarde bedraagt 21 lichtjaar. De benaming “Gliese” verwijst naar Wilhelm Gliese (1915 –1993), een Duits astronoom die, in 1969,  de naar hem genoemde catalogus samenstelde van nabije sterren (sterren binnen 82 lichtjaar of 25 parsec van de zon). Tot op heden zijn drie planeten gevonden: Gl 581 b, c en d (a = de ster zelf): een neptunus-achtige en 2 su- peraardes (dwz tussen 1 en 10 keer de massa van de aarde). Deze twee superaardes bevinden zich ongeveer binnen de zogenaamde Bewoonbare Zone (BZ) waar een min of meer normale temperatuur heerst, vloeibaar water kan aanwezig zijn en bijgevolg  leven mogelijk is. Niet verwonderlijk dan ook dat dit systeem al tweemaal door SETI (Search For Extraterrestrial Intelligence) werd onderzocht, echter zonder resultaat.

Kometen zijn één van de meest fascinerende objecten uit de sterrenkunde. Sinds mensengeheugenis worden kometen al waargenomen en met de komst van de moderne technologie is de wetenschap er in geslaagd veel meer te leren over deze wonderbaarlijke hemelverschijnselen. De kern van een komeet is niet groter dan 50 kilometer en hun oorsprong is te zoeken in de buitenste regionen van ons zonnestelsel. Wanneer dergelijke objecten te dicht bij de zon komen, ontstaat een prachtige staart die kometen kenmerken. In dit artikel wordt een overzicht gegeven van de meest gekende, historische en spectaculaire kometen die doorheen de geschiedenis onze nachtelijke sterrenhemel hebben beïnvloed.

Van alle huidige planeten in ons zonnestelsel is Neptunus het verst verwijderd van de zon. Deze blauwe gasreus werd genoemd naar de Romeinse god van de zee en werd in 1613 voor het eerst waargenomen door Galileo Galilei. Op 25 augustus 1989 vloog de Amerikaanse ruimtesonde Voyager 2 langs Neptunus waarna de foto’s er 246 minuten over deden om de Aarde te bereiken. In de atmosfeer van deze planeet werden de sterkste winden uit het zonnestelsel gemeten. Door zijn lange omlooptijd duurt één jaar op Neptunus ongeveer 164 aardse jaren. Deze vierde grootste planeet uit ons zonnestelsel beschikt net als Jupiter, Saturnus en Uranus ook over een eigen ringenstelsel en verschillende manen.