De zon beleeft opnieuw een erg actieve periode met de komst van de nieuwe zonnevlekkengroep 1045 die zich heel snel heeft gevormd op de zonneschijf. Door de snelle groei en de magnetische complexiteit was er op zaterdag 6 februari rond 21 uur een eerste zware uitbarsting op de zon met klasse M2.97 gevolgd door een M 1.32 uitbarsting omstreeks 23 uur. Volg de activiteit van onze ster op de voet via Poollicht.be.

Volg het live!

Het interplanetair magnetisch veld is een deel van het magnetisch veld van de zon dat in de interplanetaire ruimte wordt gesleurd door de zonnewind. De interplanetaire magnetische veldlijnen zijn zogezegd "bevroren" in het plasma van de zonnewind. Omdat de rotatie van de zon, het interplanetair magnetisch veld (IMF), zoals de zonnewind naar buiten komt in een spiraalpatroon wordt het soms vergeleken met het patroon van watersproeier in de tuin die ronddraait. De oorsprong van het IMF bevindt zich in de gebieden op de zon waar de magnetische veldlijnen open zijn, dit is dus waar de veldlijnen van de ene regio niet terugkeren naar een verwante regio maar zich eigenlijk virtueel uitstrekken tot in de ruimte. De richting (polariteit) van het veld in de noordelijke hemisfeer van de zon is omgekeerd aan dat van het veld in de zuidelijke hemisfeer. Bij elke nieuwe zonnecyclus keren deze polen om.

Wanneer we met de SOHO ruimtesonde naar de zon kijken op een golflengte van 28,4 nanometer toont het de buitenste hete lagen van de atmosfeer van de zon, meer bepaald de corona. Het magnetische veld van de zon speelt hierin een grote rol hoe de afbeelding eruit zal zien. De heldere gebieden tonen heet, dicht gas aan dat gevangen is door het magnetische veld van de zon. De donkere lege gebieden zijn de plaatsen waar het magnetisch veld van de zon zich tot in de ruimte uitstrekt zodat het hete gas kan ontsnappen. De donkere kleur krijgen ze omdat er niet voldoende heet materiaal aanwezig is. Deze gebieden noemen we een coronaal gat zoals ook op onderstaande afbeelding is te zien.

Farside afbeeldingen zijn volledige kaarten van de magnetische activiteit van de zon. Deze tonen een 360 gradenbeeld van de lengtegraad van de zon in het Carrington coördinatensysteem dat normaal gebruikt wordt voor zonneobservaties. De omvang van de kaart loopt van de noordpool tot de zuidpool in een gelijke gebiedsprojectie. De evenaar van de zon en elke 60 graden lengtegraad zijn ook op de kaart te vinden.

De beweging van elektrische ionen en elektronen doorheen de ruimte is sterk beperkt door het magnetisch veld. De basismodus is de ronddraaing rond de magnetische veldlijnen, terwijl deze tegelijkertijd glijden langsheen deze lijnen en de deeltjes een spiraal pad geven.

Bij typische veldlijnen, verbonden met de Aarde aan beide einden, zal deze beweging de deeltjes weldra in de atmosfeer doen leiden waar deze in botsing komen en hun energie verliezen. Een toegevoegde eigenschap van gevangen beweging voorkomt meestal dat dit gebeurd: de glijdende beweging vertraagt als de deeltjes in een gebied komen waar het magnetisch veld sterk is en zelfs kan stoppen en omkeren. Het is net alsof deze deeltjes afgeweerd worden van zulke gebieden, een interessant contrast met ijzer, die aangetrokken wordt wanneer het magnetisch veld sterk is.

Substormen worden enkel geobserveerd in de poollichtgordel, magnetische stormen zijn een wereldwijd fenomeen. Hun magnetische verstoring op de grond is kleiner maar de elektrische stromen die het produceert zijn nog veel sterker, ze bevinden zich enkel verder, in de stroom van de ring, op een paar aardstralen ver. Als de storm begint, verse ionen komen in de stroom van de ring uit het plasmaveld en verhogen de intensiteit, wanneer de storm verzwakt zullen de meeste nieuwe ionen verdwijnen, meestal door botsing met zuurstofatomen in de bovenste luchtlagen van de atmosfeer.

In het alledaagse leven kennen we deze dynamo's om elektriciteit te produceren voor een fietslicht. Het is een apparaat dat de beweging van een machine omzet naar elektrische energie, de term is al wat ouder en in de moderne tijd gebruiken we steeds meer het woord generator die elektriciteit opwekt. Dynamo's vereisen een elektrisch circuit waarin een deel beweegt rond een magnetisch veld, terwijl een ander deel in rusttoestand is of zich uitsteekt boven het veld. De eerste dynamo werd door Faraday gemaakt, in zijn circuit zat een schijf die draaide in een magnetisch veld en een niet draaiende draad die de schijf raakte in de as en aan de rand. Jammergenoeg is de Faraday dynamo het beste in het produceren van grote stromen met kleine spanning, waarvoor weinig praktische toepassingen bestaan.

De omgeving van het aardmagnetisch veld is zelden rustig, nu en dan heeft het te maken met magnetische stormen, een verstoring in het magnetische veld die overal ter wereld kan geobserveerd worden en kan meerdere dagen aanhouden. De storm wordt vergezeld van de befaamde Aurora Borealis, die af en toe zich verder uitstrekt dan de zone waar poollicht zich haast altijd voordoet.

Een zonnecyclus heeft een periode van gemiddeld 11 jaar. Wanneer we de tijd terugdraaien en kijken naar het zonnevlekkennummers doorheen de geschiedenis vinden we een periode van ongeveer 70 jaar (van 1645 tot 1715) waar zonnevlekken een uitzondering waren. Gedurende deze periode werd de zonneactiviteit onderbroken. Deze periode is beter gekend als het Maunder minimum.

Zonnevlammen zijn heel intens. Plots komt een pak energie vrij uit gebieden waar het lokale magnetisch veld zich snel heropstelt of verandert door de spanning van het magnetisch veld. Deze spanning wordt meestal aangezet door een verzettende magnetische flux in of nabij een actieve regio. De nieuwe flux dient ofwel het huidige veld op te heffen of deze aan de kant schuiven. Aangezien veldlijnen vastgezet zijn in het zonneplasma kan het zich enkel kort herschikken in antwoord op deze wijzigingen in het magnetisch veld, magnetische spanning kan zich opbouwen tot een extreem punt, soms geeft dit aanleiding tot een zonnevlam. De oude flux wordt aan de kant geduwd waardoor sterke hellingen gemaakt worden aan de randen van het opkomende veld. Als een nieuwe dipool zich vormt, zal zich meestal een leidende vlek vormen en dan snel voorwaarts bewegen aan een grote snelheid en zo elke bestaande flux verpletteren die op zijn baan ligt. Het veld van de nieuwe dipool breidt zich ook uit in andere richtingen en zo het oude veld vervangen. Als de nieuwe flux zich in de bestaande flux van het omgekeerde type duwt, is er een onmiddellijke heropstelling of herverbinding van de velden (gekenmerkt door H-alpha verhelderingen). Maar aangezien het materiaal uit de weg wordt geduwd, worden de veldlijnen afgeschermd of uitgetekend langs de lijn loodrecht aan de beweging en een neutrale lijn wordt gevormd, omschreven als een afgeschermd magnetische veldgrens die regio's van omgekeerde magnetische polariteit scheiden. Merk wel op dat dit niet gebeurd wanneer de vlek zich in de flux van dezelfde polariteit duwt. Het compresseren en afschermen van velden gebeurt enkel bij verplaatsende zonnevlekken en niet met fakkelvelden.