Europa gaat naar Jupiter en zijn manen
De wetenschappelijke programmacommissie van het Europese ruimtevaartagentschap ESA heeft op woensdag 2 mei 2012 beslist dat Europa in 2022 een ruimtesonde zal lanceren die de planeet Jupiter en zijn drie belangrijkste manen van nabij zal bestuderen. De missie kreeg de naam 'JUpiter ICy moons Explorer' (JUICE) en moet wetenschappers meer leren over de inwendige structuur van de Jupitermanen Callisto, Europa en Ganymedes. Nadat het ruimtetuig in 2022 in de ruimte zal gebracht worden door een Europese Ariane raket moet JUICE acht jaar laten aankomen bij de grootste planeet uit ons zonnestelsel. Uiteindelijk moet JUICE één keer langs de Jupitermaan Callisto en tweemaal langs de ijsmaan Europa vliegen om zich vervolgens in 2032 in een baan om rond Ganymedes te begeven. Dit is de grootste maan uit ons zonnestelsel en is ook de enige met een eigen magnetisch veld. Wetenschappers zijn al vele jaren enorm geboeid door deze bijzondere Jupitermaan aangezien men vermoed dat er zich onder ijskorst van Europa een vloeibare oceaan bevindt waar leven mogelijk zou kunnen zijn. Ook de andere twee manen beschikken over een interne warmtebron waardoor dit voor wetenschappers zeer interessant is. JUICE moet uiteindelijk het eerste ruimtetuig worden dat zich in een vaste baan begeeft rond een Jupitermaan. De JUICE-missie maakt deel uit van ESA's Cosmic Vision 2015 - 2025 programma en werd gekozen uit een selectie van drie voorstellen. De twee niet-geselecteerde missies zijn de New Gravitational wave Observatory (NGO) en de Advanced Telescope for High-Energy Astrophysics (ATHENA). Oorspronkelijk zou de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA meegewerkt hebben aan deze missie in de vorm van een tweede ruimtetuig maar ESA maakte in 2011 een nieuw ontwerp voor deze missie nadat NASA zich had teruggetrokken omwille van budgettaire redenen. De JUICE-missie heeft een prijskaartje van 830 miljoen euro.
Twee nieuwe Jupitermaantjes ontdekt
Sterrenkundigen hebben met behulp van de 6,5 meter Baade-telescoop op de Las Campanas sterrenwacht in Chili twee nieuwe maantjes ontdekt rondom de reuzenplaneet Jupiter. De twee kleine maantjes werden in september 2011 al ontdekt en zijn ongeveer één kilometer groot. De twee bewegen zich in wijde, trage banen om Jupiter en hebben een omlooptijd van 580 en 726 dagen. Astronomen vermoeden dat de twee mini-maantjes stukjes van een komeet of asteroïde zijn die ooit werd gevangen door de zwaartekracht van de reuzenplaneet. De twee maantjes, die de namen S/2011 J1 en S/2011 J2 dragen, maken deel uit van de zogenaamde 'retrograde' zwerm van Jupiter. Deze zwerm bestaat uit kleine maantjes die op grote afstand en in verkeerde richting rond Jupiter draaien (tegen de draairichting van de planeet). De banen van de retrograde objecten rondom Jupiter zijn ook sterk geheld en zeer excentrisch. Wetenschappers vermoeden dat er zich nog veel meer van deze objecten in de retrograde zwerm bevinden. Tot op heden staat de teller van het aantal gekende Jupitermanen op 67.
Verbergt Jupitermaan Europa net onder zijn ijskorst meren?
Amerikaanse wetenschappers van de Universiteit van Texas zijn aan de hand van beelden, die tussen 1995 en 2003 gemaakt werden door de Galileo ruimtesonde, tot de ontdekking gekomen dat er zich op slechts enkele kilometers onder de ijskorst van de Jupitermaan Europa grote 'meren' van vloeibaar water moeten bevinden. Tot nog toe werd aangenomen dat dit water zich veel dieper onder de ijskorst zou bevinden. Onderzoekers hadden eerder al ontdekt dat Europa gehuld is in een dikke ijskorst waaronder zich een oceaan van vloeibaar water bevindt. Bovenop de ijskorst bevindt zich een chaotisch terrein wat voor de wetenschap tot op heden een groot mysterie was. Uiteindelijk heeft men soortgelijke processen op Aarde vergeleken en kwam men tot de vaststelling dat zich op een diepte van slechts drie kilometer onder de ijskorst van Europa grote bellen van water moeten bevinden. Interactie tussen de onderliggende bellen en het ijs aan het oppervlak van de ijskorst van Europa zou ervoor zorgen dat het oppervlak enorm verbrokkeld is. Om tot deze conclusie te komen heeft men ondermeer gekeken naar de manier hoe vulkanen op Aarde de ijskappen verstoren. Indien deze nieuwe theorie klopt, betekent dit wellicht ook dat er tussen de diepe oceaan en het oppervlak van de Jupitermaan een uitwisseling van warmte en mineralen plaatsvindt. Hierdoor is Europa een zeer goede kandidaat om leven te bevatten. Of de onderzoekers het aan het juiste eind hebben, zal wellicht een onbemande ruimtesonde moeten aantonen die Europa van nabij bestudeert. Momenteel zijn er plannen tussen de Verenigde Staten en Europa voor de dergelijke gezamenlijke missie die rond 2020 zou moeten van start gaan.
Oceaan van magma onder oppervlak Io
Wetenschappers zijn er van overtuigd dat er zich onder het oppervlak van de Jupitermaan Io een gigantische oceaan van magma bevindt. Onderzoekers zijn tot deze conclusie gekomen aan de hand van een nieuwe analyse van waarnemingen die afkomstig zijn van de Amerikaanse Galileo ruimtesonde. Onder de korst van de Jupitermaan zou zich een dertig kilometer dikke oceaan bevinden van vloeibaar magma dat een temperatuur zou hebben van ongeveer 1 200 graden. De wetenschappers vermoeden dat deze laag op sommige plaatsen nog veel dikker kan zijn. Doordat er zich onder het oppervlak van Io een dergelijke oceaan bevindt, heeft dit ook een effect op de manier waarop Io reageert met het immense magnetische veld van de planeet Jupiter. Het bestaan van de magna-oceaan is afgeleid uit waarnemingen van het magnetisch veld van Jupiter die tussen 1995 en 2003 verricht werden. Onderzoekers gaan er ook van uit dat andere hemellichamen zoals de Aarde en de Maan kort na hun ontstaan een oceaan van magma hebben gehad waardoor deze ooit veel vlukanischer actiever waren. Door de afkoeling van de Aarde en de Maan zijn deze magma-oceanen echter verdwenen. Op Io wordt de oceaan vloeibaar gehouden door de wisselende getijdenkrachten van Jupiter en zijn andere grote manen. Deze enorme krachten zorgen er zelfs voor dat gesteenten smelten. Door deze nieuwe ontdekking wordt Io één van de meest vulkanische plaatsen uit het zonnestelsel. In tegenstelling tot op Aarde bevinden vulkanen zich op Io overal. De magmalaag vormt zeker tien procent van de totale mantel van de Jupitermaan en alles samen is deze maan qua grootte slechts één veertiende van het volume van de Aarde.