Op zaterdag 10 december 2011 is er in België en Nederland een gedeeltelijke Maansverduistering te zien. Voordat de Maan opkomt, is de verduistering totaal maar wanneer onze trouwe buur bij ons boven de horizon verschijnt, heeft deze zich al gedeeltelijk uit kernschaduw van de Aarde begeven. Om 16u36 komt de Maan gedeeltelijk verduisterd op in het noordoosten. Op dat moment gaat aan de andere kant van de hemel de Zon net onder. In de praktijk zal de Maan dus opkomen als een halve sikkel terwijl dit eigenlijk een volle Maan had moeten zijn. Doordat de Maan zo laag bij de horizon zal te zien zijn, zal deze er ook extra groot uitzien. Naarmate onze begeleider verder opkomt, wordt ook de hemel donkerder waardoor het donkere gedeelte van de Maan steeds beter zichtbaar zal worden. De eclips is uiteindelijk om 17u18 al gedaan wanneer de Maan op een hoogte staat van vijf graden. Tot 18u28 zal de Maan zich nog in de zogenaamde bijschaduw van de Aarde bevinden. Fotografen en amateur-astronomen zoeken best een plaatsje op met weinig zicht op gebouwen of bomen waardoor men goed zicht heeft op de noordoostelijke horizon. Eerder dit jaar, op 15 juni, konden we ook al genieten van een Maansverduistering maar door de nevelige lucht en het feit dat de Maan toen zeer donker was doordat deze zich nog in de aardschaduw bevond, was deze op veel plaatsen helaas moeilijk waar te nemen. Bij helder weer is de Maansverduistering met het blote oog zichtbaar!

Woensdagavond 15 juni 2011 is voor veel amateur-sterrenkundigen en liefhebbers van hemelverschijnselen in Europa een zeer bijzondere avond. Die avond vindt er een totale Maansverduistering plaats. De eclips begint om 20u23 maar helaas zit de Maan dan nog onder de horizon waardoor we deze niet kunnen zien. Om 21u53 komt de Maan op in het zuidoosten en zal deze al helemaal verduisterd zijn. De zon gaat onder om 22u00. Tijdens het maximum van de verduistering, omstreeks 22u13, staat de Maan op 1.5 graden hoogte. De totale verduistering eindigt uiteindelijk om 23u03 wanneer de Maan op 6.6 graden hoogte aan de hemel staat. Omstreeks 00u00 eindigt de Maansverduistering. Bij helder weer is er tijdens het maximum van de verduistering een rode Maan te zien vlak boven de zuidoostelijke horizon. Totale Maansverduisteringen zijn erg mooi om te zien en lokken bij volkssterrenwachten en andere sterrenkundige verenigingen steeds weer veel bezoekers. Tijdens het maximum van dergelijke verduistering trekt de Maan door de schaduw van de Aarde waardoor er nauwelijks zonlicht op het Maanoppervlak valt. Toch bereikt er nog een beetje zonlicht de Maan waardoor we onze trouwe buur nog net kunnen zien. De rode kleur die de Maan heeft tijdens dergelijke eclips is afkomstig van stof (ondermeer van vulkanen) dat zich in de dampkring van de Aarde bevindt. Tijdens deze verduistering is het 'rode effect' nog beter aangezien de Maan heel laag boven de horizon staat. Ondanks de lage stand van de Maan kan deze verduistering toch voor prachtige beelden zorgen aangezien de verduisterde Maan steeds hoger aan de hemel zal klimmen wanneer het langzaam donkerder wordt.

Bekijk foto's van de verduistering!

De zonsverduistering in België ging niet zo goed van start met een bewolkte zonsopkomst en een iets minder bewolkt maximum. Maar de opklaringen kwamen dan toch nog op tijd om nog een groot deel van de verduistering te kunnen zien.

Door Paul Van Welden

Eclips met zonnevlekkengroepen 1140 en 1142 - Door Vancanneyt Sander

Eclips met zonnevlekkengroepen 1140 en 1142 - Door Vancanneyt Sander

De zon komt eindelijk beter zichtbaar - Door Vancanneyt Sander

Na lang wachten breekt de zon eindelijk door - Vancanneyt Sander

Door Karel Dewaele

Door Karel Dewaele

Door Karel Dewaele

Op dinsdag 4 januari 2011 is er in België een gedeeltelijke zonsverduistering te zien (bij helder weer). Tijdens het maximum zal 77% van de diameter van de zon bedekt zijn. Het hoogtepunt van de eclips vindt 31 minuten na zonsopkomst plaats om 09u15 (Gent). Op dat moment staat de zon slechts 3 graden boven de horizon. Wanneer de zon opkomt, zal deze al voor 50% verduisterd zijn en staat onze ster in het ZO boven de horizon. Om 10u35 (Gent) is de eclips gedaan en staat de zon al 12 graden boven de horizon. De laatste gedeeltelijke zonsverduistering die in België te zien was, vond plaats op 1 augustus 2008. Tijdens een zonsverduistering staat de zon, de maan en de Aarde precies op één lijn. De schaduw van de maan vormt op de Aarde een cirkel in het brandpunt en een ellips daarbuiten. Een gedeeltelijke zonsverduistering is te zien wanneer de halfschaduw van de maan (de penumbra) gedeeltelijk het aardoppervlak raakt. Tijdens een dergelijk fenomeen is slechts een 'hap' uit de zon zichtbaar. Voor de eerstvolgende totale zonsverduistering in België is het nog wachten tot september 2090. Op verschillende plaatsen in Vlaanderen kan je samen met amateur-astronomen in volkssterrenwachten de eclips van 4 januari volgen.

OPGELET: Kijk nooit naar de zon zonder eclipsbrilletje!!!

De fotosfeer van de zon (de heldere schijf van de zon zelf) kan zelfs na enkele seconden kijken, permanente schade toebrengen aan het oog door de intense zichtbare en onzichtbare straling die de fotosfeer uitstraalt. Deze schade kan resulteren in permanente oogbeschadiging, onscherp zicht tot zelfs blindheid. Het oog is niet gevoelig aan pijn zodat de effecten niet meteen merkbaar zijn en er dus geen waarschuwing is dat je ogen schade oplopen.

Geometrie

Onderstaand diagram toont de uitlijning van de zon, maan en Aarde tijdens een zonsverduistering. Het donkergrijze gebied onder de maan is de umbra, waar de zon volledig bedekt wordt door de maan. Het kleine gebied waar de umbra de Aarde raakt, is de plaats waar de totale zonsverduistering kan gezien worden. Het grotere lichtgrijze gebied is de penumbra of bijschaduw waarin een gedeeltelijke zonsverduistering gezien wordt.

Een zonsverduistering doet zich voor wanneer de maan zich tussen de Aarde en de zon beweegt. Deze samenstelling kan zich enkel voordoen bij nieuwe maan, wanneer de zon en maan in conjunctie zijn gezien vanaf de Aarde. Voor velen is dit een bijzonder schouwspel wanneer de maan zich voor de Zon beweegt en het langzaam donker wordt tot de maan de zon volledig bedekt.

Een coronale massa uitstoot (of CME) is een grote gasbel doordrenkt met magnetische veldlijnen die door de zon weggeblazen worden met een tijdsduur van enkele tientallen minuten tot enkele uren.

Een uitbarsting op de zon waarbij CME vrijkomt.

Een maansverduistering is een astronomisch fenomeen dat plaatsvindt wanneer de zon, de Aarde en de maan zich op één lijn bevinden met de Aarde in het midden. Normaal weerkaatst de maan het zonlicht terug naar de Aarde maar tijdens een maansverduistering kan de maan geen zonlicht opvangen omdat de Aarde in de weg staat. Het zonlicht dat zich op dat moment door de aardatmosfeer doordringt, kleurt rood waardoor op de maan een rode gloed te zien is.