Europese astronomen hebben met behulp van ESO's HARPS-instrument op een 3,6 meter telescoop in Chili een planetenstelsel ontdekt waarin vijf planeten rondom de ster HD 10180 draaien. Daarnaast hebben de onderzoekers bewijzen dat er zich in het planetenstelsel nog twee andere exoplaneten bevinden waarvan één de laagste massa ooit zou hebben. Aangezien de banen van de exoplaneten rondom hun ster een regelmatig patroon volgen, vertoont dit planetenstelsel veel gelijkenissen met ons zonnestelsel. De zonachtige ster HD 10180 bevindt zich op een afstand van 127 lichtjaar in het sterrenbeeld Waterman. Dankzij 190 HARPS-metingen ontdekten de sterrenkundigen de afgelopen zes jaar piepkleine schommelingen van de ster die veroorzaakt worden door de aantrekkingskracht van vijf of meerdere planeten. Uit deze metingen kan men afleiden dat vijf exoplaneten rondom deze ster een massa hebben als de planeet Neptunus (tussen de 13 en 25 maal de massa van de Aarde). De vijf exoplaneten draaien in 6 tot 600 dagen om hun moederster en de afstand van de planeten tot de ster varieert van 0,06 tot 1,4 maal de afstand Aarde-Zon. De astronomen vermoeden dat het stelsel over nog twee exoplaneten beschikt waarvan één een massa zou hebben van slechts 1,4 maal de massa van de Aarde. Dit zou de lichtste exoplaneet zijn ooit ontdekt. Deze eigenschappen zorgen ervoor dat dit planetenstelsel zeer uniek is aangezien het systeem geen Jupiter-achtige planeten heeft en het planetenstelsel zeer dicht bevolkt is. Tot op heden werden er al vijftien planetenstelsels ontdekt met minstens drie exoplaneten.

Klik hier voor ESO's persbericht!

Sterrenkundigen hebben met behulp van de Cosmic Origins Spectrograph aan boord van de Hubble Space Telescope ontdekt dat de in 1999 ontdekte exoplaneet HD 209458b een komeetachtige gasstaart heeft. De gasstaart wordt veroorzaakt doordat de grote planeet zich op zo een kleine van zijn moederster bevindt dat de hele atmosfeer van de planeet de ruimte in verdwijnt. Europese astronomen hadden eerder ook al bij deze exoplaneet in zijn atmosfeer extreem hoge windsnelheden ontdekt. HD 209458b weegt iets minder zwaar dan de planeet Jupiter maar is groter in omvang. De planeet staat 100 maal dichter tot zijn ster dan Jupiter zich van de zon bevindt. Elke 3,5 dagen maakt deze planeet één omwenteling om zijn moederster die zich 153 lichtjaar van de Aarde bevindt. Telkens wanneer de exoplaneet zich vanaf de Aarde gezien voor zijn moederster beweegt, wordt er gas waargenomen dat met een snelheid van 35 000 kilometer per uur in onze richting wordt geblazen. Dit gas wordt onder invloed van de deeltjeswind van de ster de ruimte ingeblazen.

Klik hier voor het originele NASA persbericht!

Nederlandse en Amerikaanse sterrenkundigen hebben met behulp van ESO's Very Large Telescope in Chili voor de eerste maal een superstorm waargenomen in de atmosfeer van een planeet rondom een andere ster. Zeer nauwkeurige waarnemingen hebben aangetoond dat koolmonoxidegas met een enorme snelheid van de extreem hete dagzijde van de exoplaneet naar de koele nachtzijde stroomt. Exoplaneet HD209458b heeft een massa van ongeveer 0,6 maal die van de planeet Jupiter en draait om een ster als onze zon in het sterrenbeeld Pegasus. De planeet bevindt zich twintig maal dichter tot zijn ster dan de Aarde tot de zon waardoor exoplaneet HD209458b sterk opgewarmd wordt. Wanneer het dag is op deze planeet kan de temperatuur oplopen tot ongeveer 1 000 graden. Doordat deze planeet steeds met dezelfde zijde naar de zon gericht is, is de temperatuur aan de nachtzijde dan ook veel lager. Dit grote temperatuursverschil zorgt voor een superstorm in de atmosfeer van HD209458b die snelheden bereikt van 5 000 tot 10 000 kilometer per uur. Elf jaar geleden was HD209458b de eerste exoplaneet die ontdekt werd met behulp van de transitmethode. Om de drieënhalve dag passeert HD209458b voor zijn moederster waardoor deze gedurende drie uur lang een beetje licht van de ster blokkeert.

Klik hier voor ESO's persbericht!

De Franse ruimtetelescoop CoRoT heeft zes nieuwe planeten ontdekt rondom andere sterren. CoRoT speurt sinds eind 2006 het heelal af naar zogenaamde exoplaneten door de helderheid nauwkeurig te observeren van een groot aantal sterren. Wanneer een ster op regelmatige tijdstippen kleine helderheidsafnames vertoont, kan dit wijzen op de aanwezigheid van een planeet rondom de ster. Eén van de zes pas ontdekte exoplaneten is tweemaal zo zwaar als de planeet Jupiter en de bijhorende moederster draait slechts in twee dagen om haar as (onze zon draait om de 26 dagen om haar as). Dit is de eerste maal dat astronomen een exoplaneet waarnemen rondom een dergelijke snel ronddraaiende ster. Een andere exoplaneet die CoRoT ontdekte is dan weer zestig maal zo zwaar als de planeet Jupiter en is volgens sterrenkundigen meer een 'bruine dwerg' dan een planeet. Met de nieuwe ontdekking komt het aantal exoplaneten dat CoRoT ontdekte op vijftien. Sinds de zoektocht naar exoplaneten in 1995 begon staat de teller ondertussen op meer dan 450.

Astronomen hebben een exoplaneet ontdekt die naar schatting ongeveer 35 miljoen jaar oud is. Deze reuzenplaneet is hierdoor de jongste exoplaneet en draait op een kleine afstand rondom de jonge ster BD+20 1790 (kleiner dan de afstand zon-Mercurius). Volgens onderzoekers is deze ontdekking heel opmerkelijk aangezien men niet gauw exoplaneten zoekt rondom jonge sterren. Dergelijke sterren vertonen zoveel magnetische activiteit dat de aanwezigheid van planeten moeilijk aan te tonen is. Toch slaagde men erin om de exoplaneet, die zes maal zo zwaar is als Jupiter, te detecteren aan de hand van kleine schommelingen van de ster. De meeste van de 429 exoplaneten die men tot op heden heeft ontdekt zijn veel ouder. Voor de ontdekking van BD+20 1790b was de jongste exoplaneet driemaal zo oud. BD+20 1790b bevindt zich op een afstand van 83 lichtjaar in het sterrenbeeld Tweelingen en draait één maal om zijn moederster in 7,8 dagen. Deze exoplaneet werd ontdekt aan de hand van waarnemingen van de afgelopen vijf jaar in die gemaakt werden in Spanje en La Palma.

Astronomen van de Universiteit van Toronto zijn er voor de eerste maal in geslaagd om het spectrum te achterhalen van een planeet bij een andere ster. Het spectrum van het licht bevat belangrijke informatie over de chemische samenstelling van de exoplaneet dat zich rondom de ster HR 8799 bevindt. Deze planeet maakt deel uit van een stelsel waarin zich minstens drie exoplaneten bevinden. De moederster is ongeveer anderhalf maal zo zwaar als onze eigen ster, straalt 4,9 maal meer licht uit als de zon en staat op 129 lichtjaar van ons in het sterrenbeeld Pegasus. De drie exoplaneten rondom deze ster werden in 2008 ontdekt en zijn zeer groot. Door hun omvang was het voor de wetenschappers dan ook vrij makkelijk om ze afzonderlijk te bestuderen. Het meest geavanceerde infraroodinstrument van de Europese Very Large Telescope (VLT) in Chili had een uur nodig om het spectrum van één van de drie planeten vast te leggen. De onderzochte exoplaneet is ongeveer 10 maal zo zwaar als de planeet Jupiter en zou een temperatuur hebben van 800 graden. Exoplaneet HR 8799 c draait één maal om de 190 jaar om zijn moederster waar het gemiddeld ongeveer 38 AE van verwijderd staat. Het spectrum was helaas nog niet duidelijk genoeg om de wetenschappers meer te vertellen over de atmosfeer van deze planeet.

Op de 215de bijeenkomst van de American Astronomical Society in Washington werd de ontdekking bekend gemaakt van een tweede kleinste zogenaamde 'superaarde'. Superaardes zijn planeten rondom andere sterren die niet veel groter en zwaarder zijn dan onze eigen planeet. Astronomen zijn er met behulp van de Keck Telescope op Hawai in geslaagd om een exoplaneet op te sporen die slechts vier maal de massa heeft van de Aarde. De planeet draagt de naam 'HD156668 b' en bevindt zich op 80 lichtjaar van ons in het sterrenstelsel Hercules. HD156668 draait één maal om de vier dagen om zijn moederster en werd ontdekt met dezelfde indirecte waarneemmethode waarmee sterrenkundigen ook de meeste andere exoplaneten ontdekken. Door zijn zwaartekracht brengt een exoplaneet zijn moederster aan het 'schommelen'. Dergelijke schommelingen kunnen door het gevoelige High Resolution Echelle Spectrograph (HIRES) instrument van de 10-meter grote telescoop waargenomen worden. Tot op heden heeft de kleinste gekende exoplaneet bijna twee maal de massa van onze Aarde. Deze superaarde staat op 20,5 lichtjaar van ons in het sterrenbeeld Lier en maakt deel uit van een systeem waarin zich vier planeten bevinden.

De Amerikaanse Kepler ruimtetelescoop heeft tijdens zijn eerste zes operationele weken vijf exoplaneten ontdekt. Eén van de vijf exoplaneten heeft de omvang van de planeet Neptunus terwijl de overige vier het formaat van Jupiter hebben. Alle vijf de exoplaneten bevinden zich dicht in de buurt van hun moederster waardoor deze zeer heet zijn. Terwijl op één van de vijf exopaneten de temperatuur oploopt tot 1.600° Celsius heeft een andere exoplaneet een dichtheid van 0,17 grap per kubieke centimeter waardoor dit één van de lichtste planeten is die ooit ontdekt. De planeten kregen de naam Kepler 4b, 5b, 6b, 7b en 8b en maken tussen de 3,2 en 4,9 dagen een omwenteling om een op de zon lijkende ster in het sterrenbeeld Lier. Kepler werd ontwikkeld om planeten op te sporen rondom andere sterren die regelmatig veranderen in de helderheid. Wanneer een planeet zich voor zijn moederster beweegt, zal de ster vanaf de Aarde gezien variëren in helderheid. NASA wil met Kepler uiteindelijk een exoplaneet met eigenschappen als onze Aarde ontdekken. De 591 miljoen dollar dure Kepler ruimtetelescoop werd op 6 maart 2009 gelanceerd vanop Cape Canaveral en moet tot minstens november 2012 operationeel blijven.

Sterrenkundigen zijn er in geslaagd om zowel de massa alsook de grootte te bepalen van een betrekkelijk kleine exoplaneet. De planeet, met de naam GJ 1214b, draait om een rode dwergster op 40 lichtjaar van de Aarde en is bijna drie keer zo groot als onze planeet. GJ 1214b heeft een massa van ruim zes maal de massa van de Aarde en het inwendige van deze exoplaneet bestaat voor het grootste deel uit bevroren water. De planeet is gehuld in een dikke, dichte atmosfeer waardoor dit de eerste exoplaneet is die overeenkomsten vertoond met de Aarde. Deze bijzondere exoplaneet werd ontdekt in het kader van het MEarth-project waarbij acht amateur-telescopen bovenop Mount Hopkins ongeveer 2 000 nabije dwergsterren hebben waargenomen. Met dit project wil men exoplaneten ontdekken door middel van zogenaamde 'verduisteringen' waar te nemen. Wanneer een planeet zich voor zijn ster beweegt, zal deze een deel van het licht van de ster verduisteren waardoor de ster iets zwakker wordt. De ontdekking van GJ 1214b werd later bevestigd door een grote telescoop van de Europese Zuidelijke Sterrenwacht op de Chileense berg La Silla.