Zwarte gaten, dat is het centrale thema van de opendeurdagen van Volkssterrenwacht Urania van vrijdag 10 tot en met zondag 12 september. Via een thematentoonstelling besteden we aandacht aan zwarte gaten en de komende gedeeltelijke zonsverduistering van 4 januari 2011. Naar jaarlijkse traditie kunnen bezoekers ook een kijkje nemen in het kijkerbouwatelier, het weerstation, de bibliotheek, de astroshop en de waarnemingstoren. Ook jeugdafdeling Oberon stelt zich voor en de werkgroepen Radioastronomie en Algemene Sterrenkunde. Tot slot is er een astroquiz en besteden we aandacht aan de activiteiten van de komende maanden, waaronder de nieuwe astroreizen voor 2011. Regelmatig start een rondleiding door de sterrenwacht. Je kan er 's avonds waarnemen met professionele telescopen. Voor de jongeren is er een heuse fotozoektocht waaraan leuke prijzen verbonden zijn.

Meer informatie

De nieuwe editie van september ligt in het digitale boekenrek!

De Guidestar is een gratis digitale nieuwsbrief in PDF-vorm van de Astro Event Group (AEG) uit Oostende. Dit non-profit product heeft als doel zoveel mogelijk mensen te informeren over sterrenkunde, ruimtevaart en klimatologie. Dit gebeurt onder de vorm van uitgebreide artikelen, nieuwsberichten en aankondigingen die voorzien werden van een prachtige lay-out met tal van illustraties en foto's. De redactie van Guidestar werkt dan ook nauw samen met de Belgische astro-sites Spacepage.be, Belgium in Space, deSterren.net, astronomie.be en komt maandelijks tot stand dankzij de technische ondersteuning van de volkssterrenwacht AstroLAB Iris.

Tip: Bekijk de nieuwsbrief ook op je iPad of iPhone!
Download de PDF versie die u terugvind bij onze Downloads en sleep deze naar iTunes. Enkel nog synchroniseren met je iPad en/of iPhone en je neemt de nieuwsbrief overal naartoe!

Bekijk nieuwsbriefBekijk vorige edities

Het Amerikaanse ruimtevaartagentschap NASA brengt tijdens de volgende Space Shuttle missie één van de meest opmerkelijke vrachten naar het internationaal ruimtestation ISS. Aan boord van het ruimteveer Discovery zal zich de menselijke robot 'Robonaut 2' bevinden die ontwikkeld werd door NASA en de Amerikaanse autofabrikant General Motors. Robonaut 2, of 'R2' voor de vrienden, heeft een hoofd, twee armen, handen maar kreeg zijn van zijn ontwerpers nog geen benen. R2 moet na een testperiode aan boord van het ISS taken kunnen overnemen van de ruimtevaarders die tijdens ruimtewandelingen te gevaarlijk zijn. Op deze manier wil NASA uitvoerig testen of menselijke robots in de toekomst een belangrijke rol kunnen spelen bij de verkenning van het zonnestelsel. Ingenieurs van NASA en General Motors hebben drie jaar lang gewerkt aan de creatie van de robot. De technologie achter Robonaut 2 is gebaseerd op NASA's tien jaar oude Robonaut-technologie waaraan ondermeer ook het Amerikaanse Defense Advanced Research Project Agency (DARPA) meewerkte. De armen van R2 kunnen vrachten tot 18 kilogram opheffen en in totaal beschikt de menselijke robot over meer dan 350 sensoren. NASA wil met Robonaut 2 ook de aandacht lokken van het grote publiek aangezien de robot de voorbije weken erg actief was op sociale netwerksites zoals Facebook en Twitter. Zo plaatste R2 geregeld berichten op deze websites over zijn aanstaande missie en kon iedereen vragen stellen aan 's werelds eerste menselijke ruimte-robot.

Lichten doven

Op maandag 30 augustus is na een missie van zeven jaar een eind gekomen aan het Amerikaanse ICESat ruimteproject. Omstreeks 09u00 Belgische tijd brandde de 907 kilogram zware kunstmaan op in de atmosfeer van de Aarde. Volgens het Amerikaanse ruimtevaartagentschap NASA brandde de kunstmaan niet volledig op en kwam zo'n 100 kilogram terecht in de Barentszee. NASA koos er bewust voor om de satelliet te laten opbranden om op deze manier te voorkomen dat ICESat ruimteafval zou worden. ICESat werd op 12 januari 2003 in de ruimte gebracht en had als belangrijke taak om de volgende drie jaar de dikte van het ijs op Antarctica en Groenland te meten. Hiervoor ontwikkelde NASA's Goddard Space Flight Center het Geoscience Laser Altimeter System (GLAS) dat in oktober 2009 stopte met werken. Het GLAS-instrument bestudeerde het poolijs vanuit de ruimte door middel van laserpulsen tijdens verschillende campagnes die enkele weken duurden. Tijdens de gehele missie werden vijftien campagnes vervolledigd en de drie lasers aan boord van ICESat voerden meer dan 1,9 miljard laserpulsen uit. Daarnaast bestudeerde ICESat ook de vegetatie op Aarde, wolken en de atmosfeer van onze planeet. NASA werkt momenteel aan een opvolger van de ICESat kunstmaan die in 2015 de ruimte moet ingebracht worden.

Klik hier voor de ICESat website!

Het zijn opnieuw boeiende tijden voor iedereen die geïnteresseerd is in exoplaneten. Na de ontdekking door Europese sterrenkundigen van een planetenstelsel dat gelijkenissen vertoont met ons zonnestelsel maakte het wetenschappelijke team achter de Amerikaanse Kepler ruimtetelescoop eveneens een belangrijke ontdekking bekend. Kepler ontdekte rondom een ster in het sterrenbeeld Lier twee planeten die te vergelijken zijn met de planeet Saturnus. Beide exoplaneten hebben omlooptijden van 19 en 38 dagen en werden ontdekt door middel van de overgangsmethode waarbij het licht van een ster gedurende korte tijd iets zwakker is aangezien de exoplaneet zich voor deze ster beweegt. De exoplaneten Kepler-9b en Kepler-9c bevinden zich op een afstand van ongeveer 2 300 lichtjaar van de Aarde. De rotatiesnelheid van de twee exoplaneten is niet constant en schommelt door de enorme gravitationele krachten tussen beide planeten. De Kepler-onderzoekers hebben ook aanwijzingen gevonden van een derde planeet in het planetenstelsel. Deze derde exoplaneet zou anderhalf keer zo groot zijn als de Aarde en zou een omlooptijd hebben van 1,6 dagen. Door de korte omlooptijd bevindt deze exoplaneet zich zeer dicht tot zijn moederster waardoor de temperatuur op deze 'superaarde' ongeveer 1 900 graden Celsius bedraagt. In tegenstelling tot Kepler-9b en Kepler-9c zou de derde exoplaneet in het stelsel niet bestaan uit gas maar wel uit gesteente. Astronomen moeten wel het bestaan van de derde planeet nog bevestigen. De in maart 2009 gelanceerde Kepler ruimtetelescoop houdt de helderheid van 156 000 sterren continu in de gaten. Het 590 miljoen euro dure observatorium werd speciaal ontwikkeld om planeten als de Aarde op te sporen.

De kans bestaat dat Denemarken het vierde land wordt in de wereld dat op eigen kracht een mens kan in de ruimte brengen. Op 31 augustus wordt vanop de Baltische Zee een door Deense vrijwilligers gebouwde raket gelanceerd die plaats biedt aan één persoon. Tijdens deze eerste onbemande testvlucht wil men alle systemen van de bijna tien meter lange raket testen waarna men alle gegevens zal analyseren alvorens één van de vrijwilligers zelf een ruimtereis zal maken met deze kleine raket. Als passagier voor deze eerste vlucht kozen de ontwerpers van de raket voor een zogenaamde 'crash-test dummy'. De HEAT 1X-TYCHO BRAHE raket moet een maximale hoogte behalen van 150 kilometer waarna de ruimtecapsule met behulp van een parachute terug op Aarde moet landen. Om een hoogte te kunnen bereiken van 150 kilometer werd de raket uitgerust met een raketmotor die zestig seconden zal werken. In februari en mei 2010 werd de raketmotor met succes getest. Met behulp van GPS-signalen en een reddingsboot zal men de ruimtecapsule en passagier terug uit het water vissen. Tijdens toekomstige suborbitale ruimtevluchtenvluchten zal één passagier al rechtstaand plaatsnemen in deze raket en zal deze de nodige G-krachten moeten kunnen verdragen aangezien de raket door de geluidsbarrière heen zal vliegen. Het idee achter dit project is afkomstig van de twee Denen Peter Madsen en Kristian von Bengtson die hier speciaal het bedrijf Copenhagen Suborbitals voor oprichtten. Madson bouwde eerder ook al drie duikboten en von Bengtson werkte als architect mee aan enkele ruimteprojecten. Uniek aan dit project is dat het volledig gefinancierd wordt door gulle schenkers en fans.

Klik hier voor de website van Copenhagen Suborbitals!

Europese astronomen hebben met behulp van ESO's HARPS-instrument op een 3,6 meter telescoop in Chili een planetenstelsel ontdekt waarin vijf planeten rondom de ster HD 10180 draaien. Daarnaast hebben de onderzoekers bewijzen dat er zich in het planetenstelsel nog twee andere exoplaneten bevinden waarvan één de laagste massa ooit zou hebben. Aangezien de banen van de exoplaneten rondom hun ster een regelmatig patroon volgen, vertoont dit planetenstelsel veel gelijkenissen met ons zonnestelsel. De zonachtige ster HD 10180 bevindt zich op een afstand van 127 lichtjaar in het sterrenbeeld Waterman. Dankzij 190 HARPS-metingen ontdekten de sterrenkundigen de afgelopen zes jaar piepkleine schommelingen van de ster die veroorzaakt worden door de aantrekkingskracht van vijf of meerdere planeten. Uit deze metingen kan men afleiden dat vijf exoplaneten rondom deze ster een massa hebben als de planeet Neptunus (tussen de 13 en 25 maal de massa van de Aarde). De vijf exoplaneten draaien in 6 tot 600 dagen om hun moederster en de afstand van de planeten tot de ster varieert van 0,06 tot 1,4 maal de afstand Aarde-Zon. De astronomen vermoeden dat het stelsel over nog twee exoplaneten beschikt waarvan één een massa zou hebben van slechts 1,4 maal de massa van de Aarde. Dit zou de lichtste exoplaneet zijn ooit ontdekt. Deze eigenschappen zorgen ervoor dat dit planetenstelsel zeer uniek is aangezien het systeem geen Jupiter-achtige planeten heeft en het planetenstelsel zeer dicht bevolkt is. Tot op heden werden er al vijftien planetenstelsels ontdekt met minstens drie exoplaneten.

Klik hier voor ESO's persbericht!

De Europese Gravity Field and Steady-State Ocean Circulation Explorer (GOCE) kan momenteel geen wetenschappelijke informatie meer naar de Aarde sturen ten gevolge van een computerpanne. Volgens het Europese ruimtevaartagentschap ESA is de situatie zeer moeilijk maar men heeft er nog steeds het volste vertrouwen in dat het probleem kan rechtgezet worden. Nadat de 350 miljoen euro dure GOCE-kunstmaan op 17 maart 2009 de ruimte in gebracht werd vanop de Russische lanceerbasis Plesetsk, kreeg de vluchtleiding in februari al een eerste keer te maken met een ernstig technisch probleem toen een processor niet meer bleek te werken. Hierdoor moest de satelliet overschakelen op een reservesysteem dat het nu ook heeft laten afweten. GOCE werd inmiddels in een hogere baan om de Aarde gebracht op een hoogte van ongeveer 260 kilometer. Deze aardobservatiesatelliet werd door ESA ontwikkeld zodat wetenschappers zich met een nooit geziene precisie een driedimensionaal beeld te kunnen vormen van het zwaartekrachtveld van de Aarde. Indien ingenieurs er niet meer in slagen om GOCE te redden, zal deze missie toch grotendeels geslaagd zijn aangezien de satelliet al twee derde van de verwachte data heeft opgeleverd. De 1,2 ton zware satelliet werd gebouwd door het Europese ruimtevaartbedrijf Thales Alenia Space en is de eerste telg uit ESA's Living Planet Programme.

Bron: BBC

Foto's die gemaakt werden door de Amerikaanse Lunar Reconnaissance Orbiter tonen aan dat straal van de maan de afgelopen één miljard jaar met ongeveer honderd meter is afgenomen. Volgens wetenschappers ligt de oorzaak hiervan in het inwendige van de maan aangezien dit nog steeds afkoelt. Vroeger gingen wetenschappers er van uit dat het krimpen van de maan enkel plaatsvond in de beginfase en dat de maan vandaag de dag geologisch 'stabiel' is. De ontdekking van het kleiner worden van de maan kwam aan het ligt via zogenaamde 'stuwwallen' die men waarnam op nieuwe foto's. Deze stuwwallen of 'lobate scarps' zijn te vergelijken met rimpels die ontstaan op uitdrogend fruit en zijn geologisch gezien nog vrij jong. Momenteel heeft men op het oppervlak van onze trouwe buur veertien van deze stuwwallen ontdekt waarvan de grootste ongeveer tien kilometer lang is. Uitvergrotingen van een foto tonen duidelijk aan dat een kleine krater voor de helft verdwenen is door een dergelijke scheur in het maanoppervlak. Enkele van deze scheuren werden al ontdekt tijdens de bemande Apollo 15, 16 en 16 ruimtemissies maar men ging er toen nog niet van uit dat deze een indicatie waren voor het krimpen van de maan. Omwille van hun vrij jonge leeftijd (ongeveer honderd miljoen jaar) zijn geologen er van overtuigd dat de maan ook nu nog tektonische activiteit moet vertonen.